Onbegrip

‘Scheepsbouwers zoals jij denken dat ze de wereld begrijpen, de opbouw van een schip geeft ze waarschijnlijk die stelligheid. Weerbarstig hout, bedwongen metaal. Spant en anker. Ikzelf doorkruis toch liever de wereld.’Slechts een paar zinnen heeft Lia Tilon in haar roman Zielhond nodig om de kloof aan te duiden die er gaapt tussen de oude scheepsbouwer Clovis Loos en zijn zoon Richter, marinier. Een kloof die geen van beide zwijgzame mannen weet te overbruggen. Ze dobberen ieder op hun eigen zee, eenzaam, niet wetend hoe de ander te bereiken. Met woorden in elk geval niet, die kunnen ze niet vinden of vermijden ze liever – alsof ze bang zijn dat alles wat ze zeggen hen eerder verder van huis brengt dan dichterbij elkaar. 

Clovis, die zelf nog in de Tweede Wereldoorlog heeft gevochten, kan het niet verdragen dat Richter steeds weer meegaat op gevaarlijke missies naar het buitenland, landen waar hij zich geen voorstelling van kan maken. Hij begrijpt niets van zijn zoon. ‘Dat eeuwige gereis. De werf godbetert, de werf was zijn anker in de wereld.’ Daarom gaat vader ook nooit mee naar de basis om Richter uit te zwaaien: hij zal het nooit hardop uitspreken, maar het afscheid valt hem zo zwaar dat hij het niet kan opbrengen Richter te zien vertrekken. ‘Hun plek van scheiding was de tuin. Of het nu regende, sneeuwde of stormde. De stille struiken, het vertrouwde paadje, dit alles bedaarde hem enigszins. Een laatste groet bij de rozen. Een afscheid voor maanden, die groet.’
Wanneer Richter opnieuw uitgezonden wordt, besluit zijn vader zielhond te worden voor zijn zoon: hij gaat op zoek naar een plaatsvervanger voor Richter, zoals er voor zijn vader Jacques ook ooit een plaatsvervanger werd gezocht, en zoals het in de oorlog ook iemand anders was die de kogel opving die eigenlijk voor Clovis was bedoeld.

Geen woord te veel
Tilon verweeft de verhalen van drie generaties in flarden en herinneringen door elkaar. Haar hoekige personages – gesloten, zwijgzame figuren zoals ook Jan van Mersbergen die zo geweldig kan uittekenen – ontroeren door al hun onmacht om op een goede, open uiting te geven aan hun gevoel. Tilon gaat net zo spaarzaam om met taal als zij: weinig beschrijvingen of uitwijdingen, scènes in schetsen, gebeurtenissen worden eerder aangeduid dan omschreven.  Ze gebruikt geen woord te veel. Dat levert fragmenten op als deze, waarin Clovis in de Sloveen Jadran eindelijk een plaatsvervanger gevonden denkt te hebben. Maar zodra Jadran Bojana ontmoet, de vriendin van Richters vrouw Layla, pakt hij zijn biezen:

Gestommel op de trap. De koffer in de auto en Jadran op het tuinpad.
Er was geen afscheid, er kon geen afscheid zijn.
Het kon niet, hij kon het gewoon niet.
Bojana die hem op de wang zoende en zei dat ze wel had geweten dat ze elkaar terug zouden zien. ‘Nu neem ik hem, Clovis.’ Hoe hij haar haatte.

In een slechts een paar zinnen wordt een hele scène neergezet, zonder dat die echt verteld wordt. Een verhaal tot zijn essentie teruggebracht. Wie met zulk minimalistisch proza zo veel zeggingskracht weet te vinden, kan schrijven.

Lia Tilon, Zielhond
paperback, 192 blz, € 18,90
Cossee, ISBN 978 90 5936 327 4


Vivian de Gier is schrijver, journalist, redacteur en schrijfcoach. Onder de naam A•Quattro•Mani maakt ze met Marc Brester recensies, literaire interviews en (reis)reportages door heel Europa, in tekst én beeld. Ook schrijven ze korte verhalen, novellen en biografieën. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s