Jawel, ik heb op het gymnasium gezeten

Wat zou er gebeuren als er in Nederland een grote aanslag werd gepleegd? De ophef rond de Hofstadgroep, de organisatie van radicale moslims in Den Haag, lijkt alweer heel lang geleden maar de dreiging is ook nu nog reëel aanwezig: in augustus vorig jaar werd bekendgemaakt dat Al-Qaida twee mannen had gerekruteerd om in Den Haag een aanslag te plegen. Opmerkelijk genoeg verscheen enkele maanden later Euforie, de nieuwe roman van Christiaan Weijts, die zich afspeelt tegen de achtergrond van een aanslag in Den Haag en onlangs werd bekroond met de BNG Nieuwe Literatuurprijs.

Heldenstatus
In Euforie volgen we hoofdpersoon Johannes Vermeer via twee verhaallijnen. De eerste is gesitueerd in het nabije verleden in Den Haag. Vermeer is architect en getrouwd met televisieweervrouw Celine, met wie hij een dochter heeft. Op een zomerochtend, later aangeduid als ‘Zes Juli’, rijden diverse bestelbusjes vol met explosieven een ondergrondse parkeergarage bij een tramtunnel in, als wraak voor de uitlevering van een Al-Qaida-terrorist aan het Internationale Strafhof in Den Haag. Er vallen 43 doden en talloze gewonden. Vermeer wordt door een politieagent naar de plaats des onheils gedirigeerd om met zijn eigen busje gewonden naar het ziekenhuis te brengen. Zijn bescheiden rol als hulpverlener houdt hij voor zich, totdat het architectenbureau van Vermeer en zijn twee compagnons Olivier en Kasper meedoet aan een ontwerpwedstrijd voor een monument op de plek van de aanslag. Zijn compagnons overtuigen Vermeer ervan zijn ‘heldenstatus’ in te zetten om de wedstrijd te winnen, maar de prijs die Vermeer daarvoor betaalt, blijkt groot.
De tweede verhaallijn bestaat uit herinneringen aan Vermeers middelbareschooltijd op het gymnasium in Leiden, op gang gebracht door het feit dat hij onder de gewonden zijn vroegere klasgenote Isa meent te herkennen. Hoewel de twee als dag en nacht van elkaar verschilden – Vermeer luisterde klassieke muziek op zijn walkman, Isa voelde zich thuis in het radicaal alternatieve krakerswereldje – was Vermeer smoorverliefd op haar. Na bijna twintig jaar kruisen hun wegen elkaar opnieuw.

Ideeënroman
Christiaan Weijts snijdt in zijn vierde roman nogal wat thema’s aan; het gaat onder meer over de economische crisis en de Europese Unie, over de vervlakkende invloed van de commercie, over de tegenstelling tussen het individu en de massa, over ‘hoge’ versus ‘lage’ cultuur. Daarmee is Euforie een rijke ideeënroman en zedenschets tegelijk. Enerzijds uit het boek kritiek op zowel het oppervlakkige populisme als het ongebreidelde materialisme en de schimmige vriendjespolitiek van de upper class, anderzijds is het nogal intellectualistisch. Jawel, verdomme, ik heb op het gymnasium gezeten, denkt Johannes Vermeer op een gegeven ogenblik, en dat lijkt Weijts (die net als zijn hoofdpersoon op het Leidse gymnasium zat) uit de mond gegrepen. De verwijzingen naar de klassieken in de literatuur, muziek, architectuur en schilderkunst, inclusief die van Vermeers beroemde naamgenoot, zijn dan ook niet van de lucht.
Dit levert soms wat ‘correcte’ bespiegelingen op waarin Weijts’ stem die van zijn hoofdpersoon verdringt. Ook de opbouw is niet vlekkeloos: sommige verwikkelingen in het verhaal worden niet afgehecht, Vermeer denkt op een gegeven moment aan iets wat hij pas vele bladzijden later te horen krijgt, en aan het einde van de roman bedient Weijts zich ineens van rare tijdsprongen en een vertelperspectief dat als een soort ‘voice-over’ bepaalde dingen uitlegt of samenvat. Euforie is dus geen perfecte, maar wel een goede roman waar steeds weer nieuwe lagen in te ontdekken vallen. Een boek, kortom, dat ergens over gáát en laat zien dat engagement – vaak afwezig in de Nederlandse letteren – een onderhoudend verhaal geenszins in de weg hoeft te staan.

Christiaan Weijts, Euforie
paperback, 400 blz, € 21,95
De Arbeiderspers, ISBN 978 90 295 8627 6


Vivian de Gier is schrijver, journalist, redacteur en schrijfcoach. Onder de naam A•Quattro•Mani maakt ze met Marc Brester recensies, literaire interviews en (reis)reportages door heel Europa, in tekst én beeld. Ook schrijven ze korte verhalen, novellen en biografieën. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s