Knappe mensen die slechte dingen doen in mooie kamers

Ellis1.jpgBret Easton Ellis heeft er al vanaf zijn debuut Less Than Zero (1985) over geschreven: welgestelde jonge mensen die ergens tussen verveling en wanhoop in zitten; ijdelheid en narcisme; paranoia en machtswellust, uitmondend in geweld; biseksualiteit, orgies, sadomasochisme; het uiterlijk vertoon in film, reclame en mode. Toen in 2010 het vervolg Imperial Bedrooms verscheen zei Ellis, inmiddels ook scenarioschrijver, dat dit zijn laatste roman zou zijn en dat hij zich op Hollywood ging concentreren.
Voor komende zomer is Ellis’ meest spraakmakende filmproject tot op heden aangekondigd. The Canyons, naar een scenario van Ellis, wordt geregisseerd door Paul Schrader (de scenarioschrijver van de legendarische films Taxi Driver en Raging Bull) en heeft in de hoofdrollen Linsday Lohan, het voormalige kindsterretje dat de laatste tijd vooral in het nieuws komt door rechtszaken en andere privésores en James Deen, een van de succesvolste pornoacteurs van deze tijd. Deze vier uitgesproken persoonlijkheden samen in één filmproject, het lijkt een garantie voor controverse. En die is rond The Canyons dan ook al ver voor de première begonnen.

Echt een Ellis-verhaal
The Canyons is in januari afgemonteerd en nog slechts enkele insiders hebben hem gezien. Wel heeft Paul Schrader enkele overduidelijke neptrailers in omloop gebracht en flarden van ruwe opnames zwerven rond op het net. Maar op grond van interviews met betrokkenen en reportages in de Amerikaanse pers over de turbulente opnames, valt de volgende synopsis te destilleren:
Een kille, berekende filmproducent, Christian, onderhoudt een gespannen relatie met een actrice, Tara. Christian produceert films om zijn vader ervan te overtuigen dat hij geen mislukkeling is, terwijl Tara twijfelt of haar acteercarrière ooit werkelijk zal slagen. Beiden lijken doelloos rond te dwalen door de filmindustrie in Los Angeles en omstreken; aan de oppervlakte zijn ze bezig met verschillende filmprojecten, in de hoop op die beslissende doorbraak, zonder er werkelijk in te lijken geloven.
Van Christian gaat een kalme dreiging uit terwijl Tara in hun relatie een onderdanige rol speelt; bovendien is zij economisch afhankelijk van hem. Ondertussen houdt Tara voor Christian een affaire verborgen met een vroegere minnaar met wie zij een film gaat opnemen. Dit betekent niet dat Christian er behoudende seksuele principes op nahoudt. Hij nodigt regelmatig sekspartners – mannen en vrouwen – voor Tara uit in hun luxe buitenhuis. Op een gegeven moment leidt dit tot een vierpersoons mini-orgie die Tara aangrijpt om haar afhankelijke rol van zich af te werpen. De verstoorde machtsrelatie tussen Christian en Tara leidt uiteindelijk tot een fatale climax.
Echt een Bret Easton Ellis-verhaal, kortom. Ellis schreef het scenario nadat de film Bait (een ‘haaienthriller’) die hij met Paul Schrader als regisseur zou maken, in 2011 financieel niet van de grond kwam. Ellis, Schrader en producent Braxton Pope, moe van het leuren om financiering dat nu eenmaal noodzakelijk is voor grote filmprojecten in Hollywood, besloten een lowbudget film te maken waarbij ze de zeggenschap zoveel mogelijk in eigen hand hielden. Begin 2012 wisten ze met de crowdfunding organisatie Kickstarter 170.000 dollar op te halen. Daarnaast legden Ellis, Schrader en Pope zelf ieder 30.000 dollar in. De acteurs en overige medewerkers moesten met een minimaal honorarium genoegen nemen. Daarmee was 260.000 dollar voldoende om de voorbereidingen voor de opnames in de zomer van 2012 te beginnen.

Posttheatrale tijdperk
Ellis2.jpgNiet alleen Ellis, die zich met zijn fascinatie voor glamour nooit echt thuis had gevoeld in de wat brave literaire wereld en zich liever in filmkringen bewoog, ook Paul Schrader bevond zich op een keerpunt. Schrader was scenarioschrijver van de klassieke Martin Scorsese-films Taxi Driver (1976) en Raging Bull (1980), beide met onvergetelijke hoofdrollen van Robert DeNiro, en hij had als regisseur indruk gemaakt met films als Hardcore, Mishima: A Life in Four Chapters en Affliction met Nick Nolte. Een constante in Schraders werk was zijn fascinatie, compassie zelfs, voor eenzame, broeierige mannen die handelen vanuit oprechte (morele) verontwaardiging maar vervallen in redeloos geweld of zelfvernietiging. Als Dostojevski’s Schuld en boete, maar dan vertaald naar het Amerikaanse grotestadsleven van eind twintigste eeuw. Maar nadat hij in 2003 was ontslagen als regisseur van de horrorfilm Exorcist: Dominion, een prequel van de horrormijlpaal uit 1973, kwam Schrader nauwelijks nog in aanmerking voor grote producties.
Bovendien had hij gezien hoe ingrijpend de filmindustrie was veranderd door de digitale revolutie. Terugvallen op de grotere independent films, zoals die in de jaren zeventig en tachtig nog betrekkelijk hadden gefloreerd naast de commerciële Hollywoodfilms, was geen optie meer. Tegenwoordig, zo meende Schrader, maak je budgettair gezien of grote of kleine films, daartussen bestaat nauwelijks nog iets. Dus nam Schrader zich voor een film te maken voor het ‘posttheatrale tijdperk’. Dat wil zeggen, een met crowdfunding en eigen geld gefinancierde en gedistribueerde film, los van de grote filmmaatschappijen. Een uitgebreide, kostbare release in bioscopen was niet meer prioriteit nummer één; met digitale kanalen – video on demand – hadden recentelijk films als Arbitrage goed geld verdiend. De marketing zou vanzelfsprekend via de sociale media plaatsvinden.

Twitter
Ook Bret Easton Ellis was gretig met de digitale omwenteling meegegaan. Na Imperial Bedrooms in 2010 als zijn laatste roman te hebben bestempeld – de verkoop was overigens maar matig – werd hij een almaar spraakmakender schrijver op Twitter met inmiddels zo’n vierhonderdduizend volgers.
Uitgebreide analyses zijn er losgelaten op de tweets die hij gedurende het vorig jaar op de wereld heeft afgevuurd. Dat waren o.a. venijnige commentaren op de waardering die de volgens Ellis onleesbare schrijver David Foster Wallace postuum ten beurt is gevallen; inkijkjes in Ellis’ persoonlijke leven over cokegebruik, ontluisterende glamourfeestjes in L.A., of over zijn levenspartner, ‘the 26 year old’; en gewoonweg provocerende culturele observaties: ‘Michael Haneke’s Amour is what On Golden Pond would have been if it was directed by Hitler.’
Twitter is een erg gemakkelijke manier voor Ellis om zijn stem aan de wereld te laten horen, gaf hij onlangs toe in tijdschrift Vulture, met de voor hem typerende combinatie van achteloosheid en zelfspot: ‘Ik heb gewoon wat willekeurige gedachten, ga naar bed, en de volgende dag is het zo´n beetje wereldnieuws.’
Dat die losse gedachten, hoe willekeurig ook, veel losmaken bij zijn volgers en in de media, sluit als vanzelfsprekend aan bij Ellis’ fascinatie voor het leven aan de oppervlakte. ‘Surface, surface, surface was all that anyone found meaning in,’ zei hoofdfiguur Patrick Bateman al in Ellis’ roemruchte roman American Psycho (1991), over een beurshandelaar die geobsedeerd is door merkkleding, lederwaren, de nieuwstje snufjes op audiogebied, exclusieve restaurants en visitekaartjes, en die anderzijds in zijn vrije tijd een extreem brute verkrachter en moordenaar is. Het één is niet per se strijdig met het ander, in de wereld van Bateman; ‘reflection is useless, the world is senseless.’

Een zekere uitzinnigheid
Ellis3Maar het ongebreidelde kapitalisme van de jaren negentig, dat Ellis in American Psycho en later in Glamorama (1999) met zo’n messcherp mengsel van fascinatie en afkeer had weten te vangen, was najaar 2011 allang voorbij. Ook in de filmindustrie was the sky niet meer the limit. Daarom stelde Paul Schrader na de mislukte financiering van Bait, aan Ellis en producer Pope voor om een lowbudget film te maken. ‘Het script moet veel personages bevatten, zich concentreren op hun onderlinge relaties, vol scherpe dialogen zitten, gesitueerd zijn in contemporaine lokaties, en een zekere uitzinnigheid hebben. Cinema voor het posttheatrale tijdperk. We zouden interessante acteurs kunnen aantrekken en een scherp profiel voor de film via sociale media creëren. En we zouden zelf de controle kunnen behouden.’
Producent Pope vond met crowdfunding de bijpassende manier van financieren. Daarnaast bedachten ze dat Schrader aan scenarioschrijvers die geld doneerden, gratis feedback op hun werk zou geven. En om een goedkope crew te werven, zou Schrader tijdens de opnames ter plekke filmles geven. Er zouden zoveel mogelijk bestaande lokaties worden gebruikt, met gebruik van daglicht en natuurlijk licht. Een donateur stelde zijn luxe appartement met zwembad in de heuvels van Malibu beschikbaar voor de thuisopnames van Christian en Tara. De belangrijkste acteurs zouden 100 dollar per draaidag krijgen, met een aandeel in eventuele latere opbrengsten.
Ellis schreef de eerste versie van het scenario voor The Canyons in zes weken tijd. Nu de drie initiatiefnemers alles in eigen hand hielden, hoefde hij geen rekening te houden met zakenpartners die geen risico’s durven nemen. Ellis schreef het karakter van Christian met in gedachten porno-acteur James Deen. Ellis was sinds kort gefascineerd door de 26-jarige Deen, die met zijn gevoelige en intelligente uitstraling totaal niet aan het stereotype machobeeld van porno-acteurs voldoet en die vaak in female friendly pornofilms speelt. Ellis zag in hem een ‘devil behind the Jewish boy-next-door cute guy’, en Deen was daarmee de perfecte vertolker van dit klassieke Ellis-personage. Na enig aandringen van Ellis, en na een overtuigende screentest van Deen, zette Schrader zijn reserves bij deze opmerkelijke hoofdrolspeler opzij.
Voor een van de bijrollen hadden Pope en Schrader hun zinnen gezet op Lindsay Lohan: een al even controversiële keuze. Lohan – actrice, model en muzikante – had met o.a. de tienerkomedie Mean Girls (2004) en diverse popalbums aanzienlijke successen geboekt, maar kwam recent voornamelijk in het nieuws door aanvaringen met paparazzi, verkeersongevallen, drank- en drugsgebruik, opnames in afkickklinieken en gevangenisstraffen. Maar met de schaarse rollen die ze nog speelde, liet ze zien wel degelijk een charismatisch actrice te zijn. Nadat Lohan via haar agent was benaderd, opperde zij zelf om de vrouwelijke hoofdrol Tara op zich te nemen. Schrader en Pope wilden die gok wel nemen, Lohan stond in ieder geval garant voor publiciteit. Ellis, aanvankelijk huiverig voor een onberekenbare diva op de set, liet zich door zijn twee compagnons overhalen.
Ellis5.jpgVia de website Letitcast, waar acteurs hun zelf opgenomen audities kunnen uploaden, werden bijrollen geworven. Ellis omschreef in een persbericht deze manier van casten als een laagdrempelig en bevrijdend proces waarmee ze in korte tijd vele talentvolle acteurs hadden ontdekt. ‘Het gebruik van sociale media om een film gestalte te geven, is alsof je een ritje naar de toekomst maakt.’ In hetzelfde persbericht meldde Schrader: ‘Bret Easton Ellis’ personages zijn knappe mensen die slechte dingen doen in mooie kamers. Lohan en Deen hebben het benodigde acteertalent en die speciale aantrekkingskracht op het scherm die maakt dat je ze bij elke beweging wilt volgen.’

Drie pornoacteurs
De opnames vonden plaats in juli 2012. We hoeven Lindsay slechts heelhuids door drie weken heen zien te loodsen, was een van de argumenten die Schrader had gebruikt. En dat lukte, zij het ternauwernood. Reporter Stephen Rodrick van The New York Times werd toegelaten op de set en schreef er een inmiddels berucht artikel over: ‘Here Is What Happens When You Cast Lindsay Lohan in Your Movie’. Al op de eerste voorbereidende meetings verscheen Lohan te laat of kwam niet opdagen. Minder dan een week voordat de opnames begonnen, was zij dagenlang spoorloos. Schrader besloot haar onmiddellijk te ontslaan en naar een vervanger te zoeken, om te voorkomen dat Lohan halverwege de productie de film min of meer zou gijzelen. Maar Lohan dook weer op en kwam naar het hotel in Beverly Hills waar Schrader verbleef. Ze bonsde huilend op zijn kamerdeur en sms-te hem voortdurend. Schrader sms-te slechts terug dat ze naar huis moest gaan. In de hotellobby bleef ze nog anderhalf uur hangen voordat ze vertrok. Schrader besefte echter dat Lohan ondanks alles zijn beste kandidate was en gaf haar een laatste kans.

Ellis6.jpgRodrick beschrijft in zijn artikel een aantal incidenten tijdens de opnames. Zoals toen een wilde Lohan en een al te voorzichtige Deen een vechtscène repeteerden, waarna Schrader Lohan bij wijze van voorbeeld hardhandig tegen de grond werkte; Lohan schreeuwde van schrik maar kwam met een glimlach overeind. Toen de vierpersoons seksscène geschoten moest worden, sloot Lohan, die zich ditmaal niet met één maar drie pornoacteurs geconfronteerd wist, zich plotseling met haar assistent op in een kamer. Na uren aandringen was Lohan tevoorschijn gekomen en op het bed gaan zitten waar de mini-orgie plaats zou vinden, maar ze weigerde haar badjas uit te doen. Schrader wist nog maar een oplossing voor de impasse; hij trok al zijn kleren uit, op zijn sokken na, en liep op Lohan af. ‘Lins, ik wil dat je je op je gemak voelt. Kom op, laten we dit gewoon doen.’ Lohan schreeuwde: ‘Paul!’ Vervolgens ontkleedde zij zich en in één take van veertien minuten was de scène dan toch geschoten.
Na de opnameperiode dook er een audioclip op waarin Lohan Deen uitscheldt, ‘just do your f###ing job’, totdat Schrader de opname tijdelijk stillegt. In een interview met The Daily Beast zei Deen later vergoelijkend dat Lohan nu eenmaal van jongsaf aan gewend is om haar zin te krijgen. ‘Ze is een kindster die altijd in dat glamourwereldje heeft geleefd en door paparazzi wordt achtervolgd. Ik heb dat steeds in mijn achterhoofd gehouden tijdens mijn werk met haar. Wat sommigen misschien als een belediging zien, is niet per se door haar als belediging bedoeld.’

Bevrijdende gedachte
Zo goed en zo kwaad als het ging werden de opnames afgerond. Ellis had de set bezocht, maar zich verder wijselijk afzijdig gehouden. Vervolgens ontstonden er echter meningsverschillen over de montage. De rough cut die Schrader had gemaakt duurde 1 uur en 44 minuten en was volgens insiders te lang; hij werd met een kwartier ingekort. Ellis toonde zich in genoemd New York Times artikel nog steeds kritisch. ‘De film is zo loom. Hij duurt anderhalf uur, maar het lijken wel drie uur. Ik zag het als een ondeugende noir film, maar Schrader heeft het veranderd in, nou ja, een Schrader-film.’
Sindsdien zijn Schrader, Pope en Ellis verder blijven steggelen over de eindmontage. Regisseur Steve Soderbergh, onder de indruk van de ruwe versie, heeft zijn hulp bij het editen aangeboden, maar die heeft Schrader afgewezen. In januari heeft Schrader The Canyons definitief afgemonteerd. Er is, na een afwijzing door twee festivals, een bescheiden biscooprelease voor de zomer aangekondigd, naast de beloofde pay-per-view thuiskanalen.

Ondertussen is Lohan verschillende aanvaringen met justitie verder, en speelt ze naast o.a. Charlie Sheen in het in april te verschijnen Scary Movie 5. James Deen is aan een nieuw non-porno filmproject begonnen: hij produceert een korte sciencefictionwestern.
Ellis maakt alvast reclame voor The Canyons bij zijn Twitter-volgers en lijkt inmiddels tevreden met het eindresultaat van de montage. Daarnaast heeft hij in januari via Twitter bekendgemaakt dat hij plots weer zin heeft gekregen een roman te schrijven. Hij heeft een korte verklaring online gezet. Hij was een televisiepilot aan het afmaken voor het CW network en in druk overleg met de betreffende productiecompagnie. Tussen de telefoontjes en het herschrijven van de pilot door, dacht hij ineens terug aan zijn bewering van enkele jaren eerder dat hij nooit meer een roman zou schrijven. Hij dacht er nu anders over. De onderliggende suggestie is dat hij genoeg had van het compromissen sluiten dat nu eenmaal bij filmmaken hoort, en waar hij zelfs bij het betrekkelijk autonome The Canyons toe gedwongen werd.
Ellis besluit met een korte overdenking over de digitale revolutie en hoe de status van zowel literatuur als film daardoor is aangetast. De Great American Novels en film blockbusters mogen hun beste tijd gehad hebben, voor hem lijkt dat een bevrijdende gedachte. ‘Romans hebben niet meer zo’n aantrekkingskracht op het grote publiek als voorheen, en dat is niets om je zorgen over te maken. Het is nu eenmaal een gegeven, net zoals het idee van de grootschalige Amerikaanse film minder relevant is geworden, door de sensory overload en de keuzevrijheid die de technologie heeft gebracht. Ik kreeg de behoefte om me door die veranderingen heen te werken; van de wereld waarin ik vroeger schreef en romans publiceerde, en de wereld waarin we nu leven. Ik begon in de laatste week van januari aantekeningen te maken voor een nieuwe roman.’

Erik Brus publiceerde met Fred de Vries het boek Gehavende stad, muziek en literatuur in Rotterdam van 1960 tot nu en is medesamensteller van verzamelboek ROTTERDAM. Hij realiseerde i.s.m. Laurens Abbink Spaink de novelization Zwartboek van de film van Paul Verhoeven. In 2015 verscheen het mede door hem samengestelde boek Ken zó in Boijmans – Frans Vogel 80 (Studio Kers). Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s