Ruwe diamant

Stilte voor de storm. Zo kan de lange afwezigheid van Harry Vaandrager (Rotterdam, 1955) uit de literatuur best omschreven worden. Vaandrager debuteerde in 1978 bij De Bezige Bij met de dichtbundel Langs toendra’s. En daarna? Daarna gebeurde er heel lang niets. Totdat in 2010 een nieuwe dichtbundel verscheen, Wat telt is van niets gemaakt, waarmee een comeback van formaat werd ingezet. Een jaar later verscheen de eerste roman van Vaandragers hand, Aan barrels. En nu is er dus Koprot, een verzameling van vijf korte verhalen.

‘Ah, een verhalenbundel, heerlijk voor op het nachtkastje,’ hoor ik u al denken.

Nou, vergeet het maar.

De verhalen van Vaandrager zijn bepaald geen slaapliedjes. Integendeel. Ze slaan je op je smoel, gooien je in een greppel en laten je half bewusteloos achter. Ieder verhaal uit Koprot is een rechtstreeks verslag uit een kosmisch gekkenhuis, opgeschreven met de rechterhand van een bokskampioen.

Met Koprot zet Vaandrager de lijn door die hij in 2010 heeft ingezet. Zijn personages ratelen erop los in een taal die iedere vaste betekenis opblaast. Bevestiging is bij Vaandrager een ‘doodlopende steeg.’ Worden is de enige remedie tegen het zijn, waar de schrijver overduidelijk geen groot fan van is. ‘Wat gezegd is, zou beter verzwegen kunnen zijn. Het had anders gezegd moeten worden. Zo is dat: alles moet anders gezegd worden,’ zegt Marc in ‘Het Zwart’.

Ontbinding
Toch is de voortdurende verandering een schrale troost. Leven staat bij Vaandrager gelijk aan denken. En het zijn juist de gedachten, hoe meervoudig ze ook zijn, waaraan de personages ten onder gaan. Veelvormig denken leidt helaas niet tot veelvormig leven. Zoals uit de taal van Koprot voortdurend de geur van ontbinding opstijgt, zo rotten de personages langzaam weg. ‘Mens noch steen, het is ze niet gegeven te veranderen. Alleen vallen is ze toegestaan. Slecht eindigen. Vervellen is voor vakanties.’

Het verlangen naar het einde van de taal loopt als een rode draad door Koprot. ‘Woorden, ze zijn vergiftigd door wat er is. Door wat het geval is. Meer kennen ze niet. Zwijg ze dood moeder. Stel ze buiten gevecht. Wurg ze. Jaag ze het afwaswater in. Ik kan ze niet langer velen,’ staat er in afsluiter ‘De man van ver’.

Maar de verlossing komt niet, waardoor ieder personage ten onder gaat in een eeuwigdurend vagevuur.

Gelukkig verzandt Vaandrager nooit in wollige zinnen. Zijn taalgebruik is hard en rauw. Kijk maar eens naar de opening van ‘Schennis’: ‘Seks. Ja seks heb ik nodig. Ben snel tevreden. Nu weet ik het. Nu pas. Seks, alleen seks. Vraagt mijn lijf. Mijn kop. Mijn alles. Alleen dat. Seks en seks en seks.’

Die combinatie maakt Koprot tot een unieke verhalenbundel waarin ieder woord als een klinknagel in je hersens wordt geslagen. Een ruwe diamant voor de avontuurlijke lezer.
Laten we hopen dat de storm nog even aanhoudt.

Harry Vaandrager, Koprot
paperback, 135 blz, € 17, 50
Het balanseer/In de Knipscheer, ISBN 978 90 626 5823 7


Bart Smout studeerde literatuurwetenschap in Utrecht. Hij is columnist voor joop.nl, schrijft recensies voor Passionate Platform en de Reactor, bezoekt rare kleine musea voor Mest Magazine en is redacteur bij Univers, de onafhankelijke universiteitskrant van Tilburg University. In 2009 verscheen zijn roman Lege Lijnen bij uitgeverij Prometheus. Lees meer artikelen van zijn hand.

Een gedachte over “Ruwe diamant

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s