PP_ Marjolijn van Heemstra

Essentie van adeldom

Theatermaker, journalist, dichter en schrijver Marjolijn van Heemstra heeft een veelbewogen tijd achter de rug. Ze beleefde begin 2012 successen met de theatervoorstelling Mahabharata, ontving de Jo Peters Poëzieprijs voor haar debuut Als Mozes had doorgevraagd en voor Productiehuis Rotterdam maakte ze samen met Tjon Rockon en Anoek Nuyens de voorstelling Bouta. Inspiratie voor dit stuk werd gevonden bij haar voorouders – van adel, net als Marjolijn zelf –, die als gouverneur een rol hadden gespeeld in de groezelige geschiedenis van het koloniale Suriname. Theater op het snijvlak van verbeelding en actualiteit. Haar adellijke achtergrond vormde tevens de inspiratie voor Van Heemstra’s debuutroman De laatste Aedema. Het mag dan fictie zijn, maar het is niet altijd eenvoudig om de auteur en de hoofdpersoon los van elkaar te blijven zien; zo dragen beiden een zegelring die hun afkomst onderstreept.

Knellende mal
We ontmoeten hoofdpersoon Loina Aedema op het moment dat haar grootvader is overleden en ze alleen is achtergebleven in zijn statige herenhuis aan de haven van Rotterdam. Haar ouders zijn omgekomen bij een auto-ongeluk toen Loina nog heel klein was en ze is bij haar opa opgegroeid. Door het wegvallen van haar grootvader is zij de laatste Aedema geworden; adellijke titels worden van oudsher via de mannelijke lijn overgedragen, en vanwege wettelijke bepalingen wordt er geen nieuwe adel meer benoemd.

Loina wil niet vastzitten in de knellende mal van haar afkomst, maar bevindt zich ook in een impasse met een rand van rouw. ‘Ik wil af van het missen. Van het gevoel met te weinig te zijn. Ik heb genoeg van het gevoel dat ik uitsterf.’
Ze besluit om samen met Fluit, een oude getrouwe van de familie, het Aedema-archief compleet te maken opdat het afgesloten kan worden. Vanuit die intentie speuren ze actief naar de uit het familiegraf verdwenen botten van Loina’s overgrootmoeder, ‘de oude Loina’, en al doende ontdekt Loina een dynamisch deel van haar geschiedenis. Haar overgrootmoeder wilde zichzelf in haar tijd opnieuw uitvinden, voelde zich beperkt in het keurslijf van de adel, geloofde niet in familie en vertrok naar Madras om daar de rechterhand van Krishnamurti te worden. Ze wilde de angst doorbreken die zo bepalend was voor de ‘elite’, schreef zij in een brief: ‘De angst om de wereld werkelijk in te gaan, om ons werkelijk te verbinden. Angst voor de mogelijkheid dat wij, ondanks onze voorsprong en ons bloed, hetzelfde zouden kunnen zijn als de rest.’

Waardigheid
Terwijl Loina haar verleden in kaart brengt, presenteert het heden haar een verwarrend decor met een bonte stoet acteurs, waarbij het geheel een wat bedenkelijk beeld neerzet van de adel. En dan is er nog de erotisch geladen ontmoeting met Dawud een jongen van ogenschijnlijk eenvoudige allochtone afkomst, met wie iets aan de hand blijkt te zijn…
Uiteindelijk, ontdekt Loina, zit de essentie van adeldom niet in het predicaat, maar in het uitdragen van de waardigheid en stijl die deze rijke achtergrond recht doet.

Hoewel het verhaal wat dun is en de personages haast karikaturaal zijn uitvergroot, stemt de achterliggende thematiek van Van Heemstra tot nadenken en biedt zij een rijke voedingsbodem voor zowel geschreven woord als theater. Onlangs ging haar theaterstuk Garry Davis (RO Theater) in première, een voorstelling over wereldburgerschap, en de (on)mogelijkheid precies naar je idealen te leven. Het is tegen dat licht haast jammer dat De laatste Aedema niet meer inzoomt op Krishnamurti, die door zijn volgelingen wereldleiderschap kreeg toebedeeld, het aannam, om er vervolgens, bij wijze van statement, afstand van te kunnen doen.

Adel en edel zijn per slot van rekening verschillende begrippen.

Marjolijn van Heemstra, De laatste Aedema
paperback, 255 blz, € 18,90
De Bezige Bij, ISBN 978 90 234 7134 9


Marc Brester is fotograaf, schrijver en recensent. Onder de naam A•Quattro•Mani maakt hij met Vivian de Gier recensies, literaire interviews en (reis)reportages door heel Europa, in tekst én beeld. Ook schrijven ze korte verhalen, novellen en biografieën. Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s