(Anti-)esthetiek

‘Wanneer Ernst zelf aan de slag ging in het atelier maakte hij heel veel tegelijkertijd en razendsnel, zonder te proberen het mooier willen te maken dan hij kon. Hij maakte soms zulke vreemde dingen, dat hij er na zijn roes naar van werd (…) Voor een goed werk had hij iets nodig dat hij kon laten leven, dat zomaar zelf kon bestaan. Dat kon met alles wat wat je voorhanden had. Pen en kladblokje of wat dan ook.’

Het zou heel goed de werkwijze van een Rotterdamse schrijver of dichter kunnen zijn die hier beschreven wordt. Zo hebben in het verleden Riekus Waskowsky, A. Moonen, C.B. Vaandrager en Robert Loesberg een soort antiliteratuur gemaakt met teksten die zo van straat leken afgeplukt. Tegelijkertijd waren die teksten zo geraffineerd dat er, vooral achteraf gezien, sprake was van belangwekkende literatuur die zijn tijd vooruit was, en die vele navolgers heeft voortgebracht. Hier gaat het echter om het alter ego van ontwerper Rens Muis, die samen met Pieter Vos de kern vormt van het befaamde Rotterdamse ontwerpbureau 75B. Muis en Vos brachten onlangs een indrukwekkend overzichtsboek van 75B uit: Arab Spring & Aaron Winter.

Verbannen tweetal
75B werd in 1996 opgericht terwijl Muis en Vos nog aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam studeerden. Muis beschrijft in zijn semifictieve novelle hoe de studenten Ernst en Arjan wegens eigenzinnig gedrag tezamen aan het werk worden gezet in een noodgebouw van de kunstacademie. Ernst, een melancholieke en fatalistische liefhebber van shoegazebands zoals Ride, en Arjan, een lichtzinnige en opgeruimde golfsurfer, blijken iets in elkaar los te maken wat beider individuele kwaliteiten ontstijgt. Waar in het hoofdgebouw de lesopdrachten voor de studenten fictief zijn, maakt het verbannen tweetal in het noodgebouw al hun eerste ontwerpen voor de buitenwereld: flyers voor een gothic muziekpodium, een surfmagazine en een huisstijlontwerp voor een zorginstelling.

Muis beschrijft levendig, met humor en (zelf)spot hoe het duo nog voor hun afstuderen als zelfstandig grafisch ontwerpbureau aan de slag gaat. Hun rauwe ontwerpen, die sterk verbonden zijn met de straat- en graffiticultuur, roepen aanvankelijk weerstand op bij bedrijven die hun diensten inhuren. Tegelijkertijd is hun stijl ontwapenend door de speelsheid en ogenschijnlijke eenvoud. Ze stellen zich dwars op tegenover hun opdrachtgevers, maar ze komen er meestal mee weg en hun reputatie als op zijn minst eigenzinnige vormgevers groeit gestaag.

Commentaar op conformisme
Zowel Ernst als Arjan maken naast hun zakelijke opdrachten, die zij steeds meer aan assistenten overlaten, eveneens vrij werk waarvan het gewin nog maar moet blijken. Ook in hun beider objecten en beeldende kunstwerken gaan eenvoud, tegendraadsheid en humor samen. Het nuchtere Rotterdam, wars van artistiekerigheid, is daarbij een vrij ideale omgeving voor het tweetal. Hoofdfiguur Ernst past in de climax van Muis’ verhaal een wisseltruc toe met zijn werk voor twee opdrachtgevers, terwijl hij met zijn vrije werk een ruildeal sluit met een solitaire Rotterdamse kunstenares waarmee hij affiniteit voelt. De novelle is daarmee een ironisch commentaar op conformisme en marketingdenken; een pleidooi om de individualistische instelling waarmee vrijwel iedere ontwerper/kunstenaar ooit is begonnen, vast te houden.

Muis heeft in zijn min of meer autobiografische novelle wellicht overdrijvingen toegepast voor het komische effect. Maar dat is verder niet relevant, want de belevenissen van Ernst en Arjan drukken precies uit wat Arab Spring & Aaron Winter als geheel uitdraagt. Naast de novelle is er nog ‘Alfabet Straat’, een reeks korte overdenkingen van Pieter Vos. Ook hieruit blijkt 75B’s fascinatie voor alledaagse voorwerpen, straat- en skatecultuur, stickers, logo’s, letters, en vooral ook het recyclen daarvan. Het belang van toeval en spontaniteit tijdens het creatieve proces komt ook hier terug. Vos vergelijkt dit proces met films die uit de hand gefilmd worden. Zoals Larry Charles’ Curb Your Enthousiasm (met komiek Larry David), en Woody Allen, de regisseur die in zijn film Deconstructing Harry letterlijk en figuurlijk out of focus is. Het is essentieel, zo is de strekking, om binnen de zelfbepaalde kaders als maker je vrijheid te behouden. Het boek bevat verder een grote hoeveelheid afbeeldingen van 75B’s werk. Gemaakt met van alles wat voorhanden was, zonder te proberen het mooier te maken, en juist door die anti-esthetiek op een blijvende manier aantrekkelijk en inspirerend. Net zoals bij die voornoemde schrijvers en dichters.

Rens Muis en Pieter Vos, Arab Spring & Aaron Winter
hardcover, 240 blz, € 39,50
nai010 publishers, ISBN 978 94 6208 040 9


Erik Brus publiceerde met Fred de Vries het boek Gehavende stad, muziek en literatuur in Rotterdam van 1960 tot nu en is medesamensteller van verzamelboek ROTTERDAM. Hij realiseerde i.s.m. Laurens Abbink Spaink de novelization Zwartboek van de film van Paul Verhoeven. In 2015 verscheen het mede door hem samengestelde boek Ken zó in Boijmans – Frans Vogel 80 (Studio Kers). Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s