Een treinreis als schets van de moderne tijd

Vlaanderen heeft er een nieuw literair talent bij: Christophe Van Gerrewey. Zijn debuutroman Op de hoogte (2012) werd vrijwel overal positief tot zeer positief besproken, is genomineerd voor de Bronzen Uil, de Academica Literatuurprijs en een Cutting Edge Award, en won onlangs de (Vlaamse) Debuutprijs.

Dit boek bestaat uit een open brief van de hoofdpersoon naar zijn ex-geliefde, waarna zij op het einde zelf het woord neemt en vrijwel alles weerlegt. Ruim een jaar later is nu de tweede roman van Van Gerrewey uit: Trein met vertraging. Het is algemeen bekend dat na een geslaagd debuut het tweede boek de meesterproef is.

De ontoereikendheid van taal
Trein met vertraging volgt de treinreis (met vertraging natuurlijk) van acht personen en van een groep die precies een vierzits vult. Het traject loopt van Oostende naar Antwerpen. Spanning moet het verhaal niet van het plot hebben, er is alleen een man die thuis moet zijn voordat de vier liter roomijs die hij net gekocht heeft gesmolten is. Toch zorgt de binnenwereld van en de interactie tussen de personages voor wrijving. Bovendien houdt het vele geschakel tussen vertelperspectieven de vaart erin. Iedereen die aan het woord komt worstelt wel met aspecten van de moderne maatschappij. Zo heeft Roos haar vriend aan de kant gezet, omdat ze niet kan leven met het idee dat ze samen een koppel zijn. Ze vindt de termen die hun relatie vorm moesten geven ontoereikend. En uiteindelijk ook de woorden waarmee ze het uitmaakte. ‘Spraak, broos en onbuigzaam en koud als ijs, smelt of splintert in de pogingen ermee om te gaan.’ Taal is voor haar te massief en te definitief.

Hoewel Van Gerrewey de gedachten van zijn hoofdpersonen in meanderende zinnen weergeeft, blijven zijn formuleringen ongekend precies en vrijwel altijd raak. Ook Dirk, het andere personage dat het meest aan het woord komt, heeft een talig probleem. Hij moet zijn essay ‘bijschaven’ van de redacteur van het tijdschrift waarin hij het wil publiceren. Dit essay heet ‘Voor interpretatie’ en is een pleidooi voor ‘het opdringen van een boodschap, een levensles of zelfs een praktische wet aan om het even welk cultuurproduct’. Daarmee ageert hij tegen het leeg beoordelen van de kwaliteit op basis van de beleving van het kunstwerk – dat alles maar als ‘leuk’ bestempeld wordt. Het lijkt ook een knipoog naar Susan Sontags ‘Against Interpretation’ waarin zij juist bepleit dat kunstwerken niet alleen rationeel moeten worden bestudeerd. Dirk voelt zich door de kritiek van de redacteur beknot, hij wil een betoog schrijven zoals ‘een los- en uitgelaten hond rent doorheen een volgroeid en vroegrijp maisveld’ maar ‘in de wereld van redacteuren als Ball moeten honden aan de leiband blijven’. Zijn ergernissen over de manier waarop Ball zijn tekst bekritiseert vormen een kritiek op het keurslijf waaraan academische teksten moeten voldoen: het zo overzichtelijk mogelijk schrijven van een tekst waarin verstrooiing niet mogelijk is.

Het oog van de architectuurkenner
Van Gerrewey is ook zelf academicus en verbonden aan de Vakgroep Architectuur en Stedenbouw van de Universiteit Gent. De affiniteit met architectuur komt ook naar voren in zijn roman. Elke stad en station die wordt aangedaan op het traject Oostende – Antwerpen, wordt met een kennersblik beschreven. Heel soepel zijn deze beschrijvingen ingepast in de beleving van de personages tijdens de treinreis. Zo wordt het passeren van een viaduct net voor station Aalter als volgt beschreven:

‘Ze rijden onder een viaduct door, en zo valt de schemering: mooie, witte, ronde zuilen ondersteunen de autosnelweg, en ritmeren als tralies kortstondig het uitzicht op de paarse, manshoge graffitischildering die op de overdekte berm is aangebracht. Meteen daarna barst het panorama met behulp van de blauwe hemel weer in alle hevigheid open.’

Dat is het knappe van Trein met Vertraging: Christophe Van Gerrewey heeft zowel maatschappijkritiek, als beschouwingen over de liefde en de kunst door de belevingswereld van de personages tot de lezer laten komen. Zonder dat het gekunsteld lijkt zit er ook een essayistisch kant aan de roman die door middel van de mijmeringen van de personages wordt overgebracht en dat in die rijke en precieze stijl. Meesterproef geslaagd.

Christophe Van Gerrewey, Trein met vertraging
paperback, 238 blz, € 19,95
Bezige Bij Antwerpen, ISBN 978 90 8542 506 9


Joep Harmsen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s