Als je niets en niemand meer bent

Waarom eindigt een wereldberoemde kunstenaar als hotdogverkoper op het Jaarbeursplein? Niets en niemand, de tweede roman van Ivo Bonthuis (1976), laat zien welke problemen de vervreemding van een normaal burgerlijk bestaan met zich mee kan brengen.

In 2008 won Bonthuis de Hollands Maandblad Schrijversbeurs, in 2010 verscheen zijn debuutroman Iedere dag in dienst van jou. Hij studeerde muziekwetenschap, was theatermaker en werkt onder meer als redacteur. In Iedere dag in dienst van jou speelden het schrijverschap en de muziek een belangrijke rol; de nieuwe roman staat in het teken van de kunst. Niets en niemand vertelt het verhaal van het gezin Innes: de wereldberoemde Franse kunstenaar Maxime Innes, zijn Nederlandse vrouw Laura en hun zoon Steven. Het is Laura en Maxime er alles aan gelegen zo min mogelijk volgens de burgerlijke normen en waarden te leven. De kunst van Maxime Innes staat bekend om het ‘Innes-moment’ of het ‘Innes-tussen’:

‘De vorm die de melk maakte, bevrijd van het glas, in die nanoseconde waarin de fles explodeerde, die onthield ik en wilde ik opnieuw zien. Zonder destructie bleef alles hetzelfde. (…) Het moment tussen heel en kapot, dat wilde ik vangen, vasthouden, die tijdloze, verstilde woede.’

Het boek begint op zo’n Innes-moment, zij het niet als kunstproject van Maxime maar een levensecht, allesomvattend Innes-moment: het vliegtuig dat Laura op een haar na gemist heeft, is neergestort. Sinds enige tijd heeft het gezin hun levensstijl radicaal aangepast: Steven woont op zichzelf, Laura en Maxime hebben zich in een keurig Utrechts grachtenpand gevestigd. Maxime heeft de kunst radicaal vaarwel gezegd en werkt als hotdogverkoper op het Jaarbeursplein. Laura kan zich niet in deze nieuwe, burgerlijke manier van leven vinden. Terwijl Maxime in Nederland op haar wacht om voor het eerst kerst te vieren zoals ‘normale’ mensen dat doen, ziet Laura op het vliegveld nieuwsberichten over haar eigen dood voorbij komen. Ze doet er niets aan om de berichten tegen te spreken.

Zin en onzin van kunst
Het vertelperspectief in Niets en niemand wisselt tussen Laura en Steven. Uit alles blijkt dat de bijzondere opvoeding die Steven genoten heeft een gevangenis voor hem vormt. Enerzijds leeft hij volgens de regels die zijn ouders voor hem opgesteld hebben (‘Regel 1: Pijn te verdragen is de eerste en belangrijkste les die een kind moet leren’, ‘Regel 5: Hij zal enkel loyaal zijn aan wat hij liefheeft’), anderzijds zet hij zich af tegen zijn opvoeding.
Niets en niemand stelt niet alleen de vraag naar de zin en onzin van kunst aan de orde, maar toont ook de zwarte kant van zowel de Nederlandse als de Franse samenleving. In de roman gaat veel aandacht uit naar daklozen en andere hulpbehoevenden. Het is knap hoe Bonthuis in zijn verhaal al die elementen tot één geheel weet te weven. Hij laat zijn thema’s op veelzijdige wijze uit de verf komen, waardoor steeds nieuwe verbanden zichtbaar worden. Dat geldt echter niet voor de personages: hun ware aard blijft onduidelijk. Maar misschien is dat kenmerkend voor de blanco figuur die Steven is: niets en niemand, niet meer dan de projectie van de gevoelens van zijn ouders en zijn verzet daartegen. Pas aan het eind van de roman maken Laura, Maxime en Steven een ontwikkeling door die hen wat menselijker maakt. Dat laatste deel is meteen dan ook het mooiste deel van het boek, en daarom is het jammer dat Niets en niemand maar 192 pagina’s telt.

Ivo Bonthuis, Niets en niemand
paperback, 192 blz, € 17,95
Nieuw Amsterdam, ISBN 978 90 468 1467 3


Merel Jansen studeerde Nederlandse taal en cultuur. Ze is werkzaam als projectmedewerker bij Passionate Bulkboek, waar ze verantwoordelijk is voor o.a. schrijfwedstrijd Write Now! en Passionate Platform. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s