Vertrouweling maar geen minnaar

‘Twee mannen zijn afgedaald en zakken kniediep tussen de lichamen, de modder, de beenderen. Hun laarzen lopen vol. Ze hebben een doek voor hun mond gebonden en tillen de lichamen de lucht in. De omstanders is gevraagd om hun arm op te steken bij herkenning en de naam van de overledene te noemen’.

Lin, het meisje dat tevergeefs wordt bemind door de verteller uit de debuutroman Wat rest van theatermaker Peter van Kraaij, is bij de opgraving aanwezig. Zij heeft op wonderbaarlijke wijze de genocide in Rwanda overleefd. En nu ‘alle seizoenen er overheen zijn gegaan’, worden één voor één haar familieleden opgedolven uit de in verschillende lagen van verrotting door elkaar heen gezakte humuslaag van doden. In flashbacks, die door de prachtige opbouw heel langzaam naar de keel grijpen, maakt Van Kraaij voelbaar waarom bij dit meisje het stof in haar hoofd niet meer wilde gaan liggen – ‘Het gruis dwarrelde er eindeloos in rond’.

Theatermaker in vertwijfeling
Voor het zover is maken we eerst kennis met een wat bloedeloze blanke theatermaker uit Brussel. Hij likt, niet zonder zelfmedelijden, de wonden die het gevolg zijn van zijn aan de grond gelopen bestaan. Hij is net gescheiden, en de afwezigheid van zijn vrouw doet hem in vertwijfeling naar zijn versplinterde spiegelbeeld kijken. Hij is een man die steeds minder is gaan deelnemen aan het bestaan: ‘Ik zag er van af om plannen te maken en meed angstvallig de gedachte dat het nooit anders was geweest en dat daarin de reden school voor al de afgebroken relaties in het verleden’.
Tijdens ‘gedachteloze uurtjes van vergetelheid’ in de sportschool valt zijn oog op een donker meisje met roodoranje geverfde krullen. Dit meisje (Lin) heeft een air van minachting en woede om zich heen die zijn aandacht opeist: ‘Mijn eigen leegte sloot naadloos aan op haar razernij’. Haperend ontstaat er een relatie waarbij de jonge Rwandese haar dochtertje Ange regelmatig aan de zorg van de verteller toevertrouwt.

Maar Lin is niet meer in staat zich te verbinden, of nog langer bereid het risico van verlies te willen lopen. Hoewel er in zijn verstandhouding met Ange sprake is van oprechte genegenheid, blijkt het spel van eindeloos aantrekken en afstoten met haar moeder uiteindelijk te groot. De verteller kan zich er niet langer mee verzoenen om wel de rollen van oppas, vertrouweling, getuige en weldoener te vervullen, maar niet die van minnaar. ‘Het niet-aflatende gevoel van afhankelijkheid vernederde me. Haar fysieke nabijheid, haar appel en afwijzing naadloos na elkaar, haar kilte en de warmte van het kind – dit alles had me zo van mijzelf vervreemd dat ik ontwaakte in een verhaal dat niet langer als het mijne voelde.’

Zinloze hoop
Zijn scenariostudenten houdt hij voor dat de toekomstige tijd de belangrijkste tijd is in drama, omdat een mogelijke toekomst helpt om te anticiperen en richting geeft aan personages en toeschouwer. Echter, de staccato hoofdstukken vanuit het perspectief van de man zelf tonen eerder zijn tenenkrommende, lamlendige richtingloosheid. Ze vormen een doeltreffend, schril contrast met het verhaal van de genocide die de overlevenden achterlaat zonder toekomstige tijd. Het poëtische taalgebruik waarmee Van Kraaij dit beschrijft maakt het haast nog schrijnender getuige te zijn van de zestien maanden waarin Lin elke dag een beetje meer sterft aan de hoop die blijft etteren in haar ingewanden, de volstrekt zinloze hoop dat een van haar dierbaren nog in leven zou kunnen zijn.

Peter van Kraaij, Wat rest
gebonden, 190 blz, € 19,95
De Bezige Bij Antwerpen, ISBN 978 90 8542 405 5


Marc Brester is fotograaf, schrijver en recensent. Onder de naam A•Quattro•Mani maakt hij met Vivian de Gier recensies, literaire interviews en (reis)reportages door heel Europa, in tekst én beeld. Ook schrijven ze korte verhalen, novellen en biografieën. Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s