Geschiedenis gebeurt terwijl je met iets anders bezig bent

In de tweede roman van de Brit Ned Beauman (1985) volgen we decorontwerper Egon Loeser door het Berlijn van de jaren dertig. Loeser heeft geen interesse in politiek. Zijn leven draait om seks en de beschikbaarheid van cocaïne. Van Hitler heeft hij nog nooit gehoord. Tijdens een feest valt hij als een blok voor zijn voormalige bijlesleerling Adele Hitler – geen familie van – die zich van ‘wanstaltig propje’ heeft ontpopt tot een ‘verbijsterende schoonheid’. Nog nooit in zijn leven heeft Loeser ‘iets zó graag willen neuken’, maar Adele duikt met iedereen in bed, behalve met hem.

Loeser is zodanig op zichzelf en zijn seksuele behoeften gericht dat hij geen oog heeft voor opkomend nazisme en oorlogsdreiging. Beauman maakt handig gebruik van de voorkennis van de lezer. Hij legt niets uit, maar laat door subtiele en vaak komische verwijzingen naar de historische gebeurtenissen zien hoe zijn hoofdpersoon het gevaar ontkent.
Loesers onbezonnenheid neemt steeds schrijnender vormen aan. Hij doet mee aan een boekverbranding in de vooronderstelling dat het een kunstperformance betreft. Geschiedenis is voor hem als ‘een wekker die je het liefst het raam uitgooit’. Sluimerend aanwezig op de achtergrond, zorgt het pas voor irritatie als het je plannen in de war stuurt.

Vooroorlogs Berlijn alsof het 2013 is
Dat gebeurt als Adele vlucht voor de nazi’s. Loeser begrijpt dat niet, maar verlaat Duitsland om haar te zoeken. Via Parijs volgt hij haar spoor naar Los Angeles, waar hij in een gemeenschap van Duitse bannelingen terechtkomt. Het is dan 1935, het jaar waarin de Neurenberger rassenwetten worden ingevoerd. De bannelingen spreken over ‘ontsnappingen’, maar Loeser, die de brieven van een Joodse vriend niet leest, vraagt zich nog steeds af: Ontsnapt waaruit? Op de vlucht voor wie?
Toch probeert Beauman geen tijdsbeeld te schetsen. Sommige historische feiten zet hij naar zijn hand. Zo introduceert hij de drug Ketamine in het Berlijnse nachtleven dertig jaar voor het werd uitgevonden. In deze roman is dat geen probleem. Het gaat Beauman niet om accurate historische verbeelding. Hij legt de nadruk juist op continuïteit en beschrijft vooroorlogs Berlijn alsof het 2013 is:‘Al die duizenden jonge mensen, allemaal in een paar dicht bij elkaar gelegen wijken, en allemaal noemden ze zichzelf kunstenaar.’

Teleportatiemachine
Het gegeven van continuïteit komt ook tot uiting in de oorspronkelijke titel The Teleportation Accident. Loeser is gefascineerd door de Italiaanse Renaissance-uitvinder Lavicini, die bij de presentatie van zijn teleportatiemachine een vol theater opblies. In Los Angeles ontmoet hij een wetenschapper, die werkt aan een soortgelijk project. Deze plotlijn voert de lezer moeiteloos van het Interbellum naar de 17e eeuw en zelfs naar de verre toekomst. ‘Alle tijd is één ogenblik en alle ruimte één punt.’
De jacht op Adele is een spannend en komisch boek met absurde plotwendingen en een onsympathieke hoofdpersoon, die je toch weet te verleiden met humor en mooie observaties. Zo is de krullerige haardos van Adele als ‘een druppel inkt die in een glas water uiteenspatte’.
Maar het interessantste aan Egon Loeser is dat hij onbedoeld een antwoord geeft op de vraag hoe de grote catastrofen uit de geschiedenis konden plaatsvinden. In variatie op John Lennon: ‘history is what happens while you’re busy making other plans.’ Dat laat Egon Loeser zien.


Noor van der Heijden studeerde geschiedenis en proza in Amsterdam. Zij werkt als webredacteur en tekstschrijver voor diverse culturele instellingen. Sinds 2012 schrijft zij recensies en interviews voor Passionate Platform. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s