Een prachtig gespeelde klotenederlaag

Stel, je bent een groot voetbalfan. Tijdens een wedstrijd van je favoriete team zie je hoe ze vroeg op voorsprong komen. Hoewel ze de score niet weten uit te breiden blijft de ploeg aantrekkelijk en dominant spelen. Maar dan gaat het in het laatste kwartier mis. Het middenveld valt uit elkaar, de verdediging raakt de draad kwijt en de tegenstander gaat er alsnog met de zege vandoor.

Terwijl je het stadion verlaat stelt iemand de volgende vraag: heb je een goede wedstrijd gezien?
Wat zou je antwoorden?
Na het lezen van De huisvriend van debutant Bertram Koeleman (1979) worstelde uw recensent met eenzelfde dilemma.

Suspense
Koeleman werkt als inkoper en verkoper bij boekhandel H. de Vries in Haarlem. Hij studeerde Engelse taal- en letterkunde. In 2009 publiceerde hij een kort verhaal in De Gids en nu is zijn eerste roman dus een feit. Koeleman, dat klinkt als een achternaam waar thrillerschrijvers een moord voor zouden doen. En verdomd als het niet waar is, maar De huisvriend barst inderdaad van de suspense. Als setting heeft Koeleman gekozen voor de Amerikaanse staat Maine, een bebost en dunbevolkt gebied. Ideaal decor voor lugubere zaakjes. En die zijn dan ook in ruime mate aanwezig.
Hoofdpersoon Jonas Balsam is beheerder van het landgoed Storm Lake. Daar woont hij in een ‘huis dat traditie en orde uitstraalt. Althans, vanbuiten gezien. Eenmaal binnen is van rechtlijnigheid weinig te merken’. Wat niemand weet, is dat Jonas Balsam in het oude landhuis een man genaamd Benjamin Krendler verborgen houdt. Krendler is bepaald geen mensenvriend en wil niets met de buitenwereld te maken hebben. Het is Balsams taak om zijn bestaan geheim te houden.
De enige die Krendler ziet buiten Balsam om is de huisvriend: een emeritus hoogleraar die college geeft. Krendler wisselt vaak van huisvriend. Meestal zijn het mannen die vanwege hun hoge leeftijd snel het loodje leggen. Wanneer de nieuwe huisvriend een ongewone nieuwsgierigheid aan de dag legt moet Balsam maatregelen nemen. Het rustige bestaan van Krendler en Balsam raakt langzaam ontwricht.

Gissen naar de motieven
De huisvriend vertrekt met gierende banden en liet uw recensent geruime tijd het ene na het andere hokje op zijn checklist enthousiast afvinken. Een boeiende onbetrouwbare verteller die zijn informatie listig doseert? Check! Een afgewogen en onderkoelde stijl die meteen overtuigt? Check! Een ijzersterk plot? Check! Rake beschrijvingen, zoals deze over een begraafplaats: ‘Van bovenaf moest het eruit zien als een enorme morbide kruiswoordpuzzel.’? Check!
Die hosannastemming verdween helaas op driekwart van het boek. In de afronding gaat Koeleman de mist in. De huisvriend werkt onder meer zo goed omdat je als lezer blijft gissen naar de motieven van Balsam en Krendler. Maar als het verhaal zijn ontknoping nadert bekruipt je het idee dat Koeleman evenmin weet wat zijn personages beweegt. Zo eindigt het boek helaas als een grote vage vlek. Dat Koeleman verstrikt raakt bij de afwikkeling blijkt wel uit het feit dat hij afsluit met een allegorie over drie monniken die verdwalen in een grot. Een noodgreep. Dat doet vooral gekunsteld aan – en meer licht op de zaak werpt het niet.
Zo blijft de thrillerliefhebber onbevredigd achter omdat hij verstoken blijft van een ontknoping. De literatuurliefhebber zal evenmin de vlag uithangen, daarvoor had de roman toch wat meer verdieping moeten brengen.
Terug naar die voetbalwedstrijd.
Het fluitsignaal heeft geklonken, je schuifelt met de massa mee naar de uitgang.
‘Heb je een goede wedstrijd gezien?’
‘Wat een klotenederlaag,’ antwoord je. ‘Ze hebben het zelf weggegeven. Maar mijn god, wat speelden ze prachtig.’
Ja, Koeleman komt er wel.

Bertram Koeleman, De huisvriend
paperback, 252 blz, € 19, 95
Atlas Contact, ISBN 978 90 450 2033 4


Bart Smout studeerde literatuurwetenschap in Utrecht. Hij is columnist voor joop.nl, schrijft recensies voor Passionate Platform en de Reactor, bezoekt rare kleine musea voor Mest Magazine en is redacteur bij Univers, de onafhankelijke universiteitskrant van Tilburg University. In 2009 verscheen zijn roman Lege Lijnen bij uitgeverij Prometheus. Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s