Oorspronkelijke bespiegeling op kunst

Hoe vaak heeft Henry aan tafel gezeten en met zijn vork en mes op een leeg bord moeten tikken? Het was me niet gelukt, om na alles wat ik voor de hond had besteld, eten voor onszelf te kopen. Nou ja, alles voor de hond. Dat is niet waar. Soms gaat het geld schoon op aan zeep: groene zeep, ossengalzeep, waspoeder voor de witte was, fijnwasmiddel (vaak een gel), wasverzachter, wasgel voor de zwarte was (want Henry draagt zijn ondergoed graag zwart).

In Witte vlag, de debuutroman van Emily Kocken, kijken we door de ogen van Elizabeth Watson, of eigenlijk Elzbieta Rózewicz, de Pools-Duitse echtgenote van de conservatieve en tamelijk autoritaire Amerikaanse kunstenaar Henry Theodore Watson. Het is een benauwend perspectief: Elzbieta leeft in een klein wereldje, met slechts een oude, zieke hond als gezelschap. In opdracht van haar man is ze voortdurend in de weer met het poetsen van hun huis in Amsterdam, verder dient ze zich nergens mee te bemoeien en de briljante kunstenaar vooral geen strobreed in de weg te leggen. Geef poot en in je mand – daar komt het ook voor Elzbieta in grote lijnen op neer.

Naar het exacte hoe en waarom Elzbieta zich dit allemaal laat aanleunen, blijft het een beetje gissen, maar het feit dat ze op haar zestiende alleen achterbleef toen haar ouders het leven lieten bij een auto-ongeluk en Henry haar een ontsnapping bood uit Berlijn zijn in elk geval belangrijke drijfveren. Maar is dat ook wat haar afwijkende, zelfs wat neurotische gedrag veroorzaakt of is er misschien meer aan de hand en is er geestelijk iets niet helemaal in orde met Elzbieta? Probeert ze haar zieke hond te beschermen tegen al te overijverige dierenartsen, of is het niet kunnen loslaten van haar enige vriend en het ‘redden’ van dit leven een ongezonde reactie op haar vroegtijdige verlies?

Opstandigheid wakker geschud
De eerste pakweg honderd pagina’s van Witte vlag kent het verhaal nauwelijks ontwikkeling. Als het een bewuste keuze van Emily Kocken was om op die manier de lezer op te sluiten in de bedompte benauwenis van Elzbieta’s leven, dan is ze daar goed in geslaagd. Maar het vraagt ook geduld en doorzettingsvermogen van de lezer om zich hierdoorheen te worstelen.
Dan krijgt Elzbieta echter een mysterieuze brief van een overbuurman, Simon te Selle, en begint zich iets in haar te roeren, wordt er een soort opstandigheid wakker geschud. Elzbieta gaat zich anders gedragen. Na klachten uit de buurt wordt de hond haar afgenomen en ‘uit zijn lijden verlost’. Henry ziet hierin een gouden kans: hij wil het dier laten opzetten om het voor een kunstproject te gebruiken. Elzbieta verzet zich tegen dit project, tegen het huishouden, ze weigert nog langer als voetveeg behandeld te worden. Ze gaat haar echte naam weer gebruiken, schrijft brieven naar haar buurman, laat het huis verslonzen en wordt opgepakt omdat ze in het park wildplast. Alles wordt steeds vreemder, en in het hoofd van Elzbieta blijkt er van alles om te gaan wat je van buitenaf niet zou denken.

Weerbarstige stijl
Witte vlag is niet alleen een roman over een opmerkelijke vrouw, maar ook een bespiegeling op kunst en het belang en de betekenis daarvan. De stijl waarvan Emily Kocken zich bedient om het verhaal te vertellen, is even weerbarstig als haar steevast in wit gehulde hoofdpersoon. Stroeve, soms zelfs niet-kloppende zinnen – ‘het zou de hond een wereld aan goed moeten doen’ – worden afgewisseld met spitsvondige en originele formuleringen. Heeft Kocken de niet-Nederlandse Elzbieta zo een eigen stem willen geven of is het haar eigen register dat hier klinkt?
Al deze ingrediënten maken het lezen van Witte vlag tot een uitdaging – zowel in negatieve als in positieve zin. De vraag of het een goed boek is, is dan ook niet met een volmondig ‘ja’ of ‘nee’ te beantwoorden – het is een vreemd boek. Maar vooral ook: een heel oorspronkelijk debuut.

Emily Kocken, Witte vlag
paperback, 392 blz, € 22,50/€ 15,99 (e-boek)
Querido, ISBN 978 90 214 4663 9


Vivian de Gier is schrijver, journalist, redacteur en schrijfcoach. Onder de naam A•Quattro•Mani maakt ze met Marc Brester recensies, literaire interviews en (reis)reportages door heel Europa, in tekst én beeld. Ook schrijven ze korte verhalen, novellen en biografieën. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s