‘Why the hell ook not?’

Eén van de grootste taalvernieuwers van de laatste tien jaar (samen met Vjeze Fur en Willie Wartaal) heeft zijn prozadebuut gemaakt met de verhalenbundel Sjeumig. Pepijn Lanen (1982), bekend als Faberyayo van de Nederlandstalige hiphopgroep De Jeugd van Tegenwoordig, heeft zijn debuut geschreven in de stijl van zijn hiphopteksten, maar dan op een literaire wijze. De achttien verhalen vol katers, dieren en sprookjesfiguren zijn geschreven met humor en vanuit een afkeer van de banaliteit van het leven van alledag.

Vernieuwende stijl
Het zwaartepunt in de verhalen ligt vooral bij de stijl, op een vermakelijke manier. Door vaste zegswijzen licht te veranderen, krijgen uitgewoonde zinnen een fris voorkomen – zoals: ‘De zon scheen al bijna op zijn hoogtepunt’,‘er [was] een vloedgolf van enthousiasme door de buurt gebeukt’ en ‘Het weer weerde er lustig op los’. Meestal gebruikt hij hiervoor werkwoorden die niet het meest voor de hand liggen, maar in de context wel erg goed uit de verf komen.
Ook gebruikt Lanen vaak de constructie ‘op een … manier/wijze’ om een uitspraak te nuanceren, helemaal om te gooien of om een komisch effect te creëren, zoals: ‘Hetgeen hem op deed laaien van woede, maar helaas op een figuurlijke wijze, waardoor het op geen enkele manier zijn kledij of lichaam echt hielp in het kader van een stuk opdroging’ en ‘de Ridder des Verderfs op een Leuke Manier’.
Daarbij is de beeldspraak die Lanen hanteert vaak grappig, en wordt die niet zelden ingezet om de geesteswereld van de personages weer te geven: ‘Alsof een psychische tuinman met een hark die hele hersentuin van hem netjes van het onkruid had ontdaan en om had geharkt’ of ‘Een antilope in het nauw gedreven door een speels jachtluipaard op de sociale savanne van het leven’, waarbij de laatste een tikkeltje cliché is.

Absurde plotwendingen
Net als de stijl van de verhalen, zijn ook de plots verrassend, maar dan op een minder overtuigende manier. Een goed plot kent een verrassend einde, maar wel een einde dat een oplettende lezer misschien al vermoedt, of kan verklaren door de ontwikkeling van het verhaal, zonder dat het voorspelbaar is. De plotwendingen van Lanen daarentegen bestaan vaak uit een absurd voorval dat totaal uit de lucht komt vallen en dat niet zelden leidt tot het abrupte overlijden van een personage. Maar misschien ben ik wel te streng; deze plotwendingen zijn juist de boodschap van Sjeumig: Het leven is een absurd feestje, afterparty en katerige zondagmorgen en totaal willekeurig. Zoals twee koeien op weg naar het slachthuis zich realiseren in ‘Arnold en Eva’ – we kunnen er maar beter het beste van maken voordat het afgelopen is. ‘“Nog een keertje ballen?” opperde Arnold. “Why the hell ook not?” zei Vera.’ Niet een bijster originele boodschap, maar wel een die goed past bij de humoristische stijl van Lanen.

Kabouter met struggles
Een erg geslaagd verhaal is ‘Een rondje eikeltjesbier’, dat is geschreven in de tweede persoon enkelvoud en de sfeer van een begrafenis vangt, waarbij alle rituelen, zoals met een schepje wat zand op de kist gooien, zo uitgekauwd zijn dat ze hun kracht hebben verloren. De hoofdpersoon (je) zit net eenzaam in gecultiveerde droevigheid te zwelgen in een bosje langs het kerkhof, als een kabouter je een glaasje eikeltjesbier aanbiedt. Tijdens de eikeltjesbiertjes vertelt hij je dat hij ook zo zijn struggles heeft en verdrinken jullie samen je verdriet. Wat dit verhaal sterk maakt is dat het perfect laat zien hoe fijn verdriet soms ook kan zijn; gedeelde smart is dubbele voldoening.
Sjeumig blijft wel erg vrijblijvend; de verhalen missen urgentie en lijken soms meer op een stijloefening dan op een kort verhaal. Maar juist die stijl van Lanen maakt veel goed en bovendien zijn de verhalen vaak verschrikkelijk grappig. Hopelijk is dit geen eenmalig uitstapje in de literatuur van Faberyayo en zal Pepijn Lanen ons in de toekomst nog verder verrassen.

Pepijn Lanen, Sjeumig
hardcover, 192 blz, € 16,95
Anthos, ISBN 978 90 414 2456 3


Joep Harmsen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s