Op zoek naar ‘waargebeurde’ verhalen

‘Zelfs voor laffe daden blijk ik te laf.’ James Dillard, hoofdpersoon van IJstijd, de tweede roman van Maartje Wortel (1982), is nog jong maar nu al een soort van verloren. Op zijn negentiende werd hij door zijn moeder, steenrijk en nooit aanwezig, gedropt bij een luxe hotel. Hij moest op eigen benen gaan staan, vond ze, maar als ze er iets mee bereikt heeft is het wel dat James (financieel) volkomen afhankelijk blijft van zijn moeder en omgeving.

Ook James’ vader is afwezig en zit met opa (beide heren zijn oorlogsveteraan) ofwel in een villa in Laren ofwel op Hawaï. Het leven van James is met weinig anders gevuld dan met het verorberen van honderden goede soorten kaas en wijn. Hij laat beslissingen aan anderen over, en kabbelt maar een beetje door het bestaan, op weg naar niets:

‘Er zit een angst in mij waar ik niet onderuit kan. (…) het gaat om het gevoel dat ik voor niets leef, voor niemand. Er zitten mensen in mijn hoofd, maar ze kunnen me op geen enkele manier raken, ze komen nooit in de buurt van een kern, als je dat zo kunt noemen, en daardoor voelt het alsof ik niet besta.’

In al die afwezigheid zoekt hij gek genoeg redding bij Marie, een vrouw die zichzelf uithongert omdat zij er liever niet wil zijn. Hun relatie is gedoemd te mislukken, het kopen van een onbewoond eiland in Zweden ten spijt.

Een schrijver kan zeggen wat waar is
Ook op zakelijk gebied lopen zijn pogingen om zin aan zijn leven te geven op niets uit. Op een dag wordt James gebeld door een redactrice van een uitgeverij met de vraag of hij niet een boek wil schrijven:

‘Is het waar?’ vraagt ze nog eens terwijl ze de nadruk op het woord ‘waar’ legt. (…) Dit is schijnbaar belangrijk voor Monica, er is iets aan mij wat ze zeker wil weten, want ze zegt: ‘Dus er is niets van verzonnen? Je bent precies zo?’
‘Ja,’ herhaal ik. ‘Het is allemaal waar. Honderd procent.’
En al heb ik geen flauw idee waar Monica het over heeft: nu ik de woorden heb uitgesproken geloof ik er zelf ook in, in wat er dan ook waar is. Het is waar. Natuurlijk is het waar. Het geeft me een lekker gevoel, ik ben nu degene die kan zeggen wat waar is en wat niet, ik ben een schrijver.’

Het is een kans om gezien te worden en zijn verdriet te vergeten, en hij besluit het avontuur aan te gaan. Als lezer ben je, net als James, nieuwsgierig naar wat of wie hij dan schijnt te zijn. Daar komt echter geen antwoord op. De verhalen die James schrijft stellen Monica namelijk teleur, en ze ontbindt het contract omdat hij toch niet degene blijkt te zijn ‘die ik dacht dat je was’.

Altijd in de tegenwoordige tijd
Maar wie is James Dillard eigenlijk? Dit personage, dat een bijrol speelde in Wortels eerste roman Half mens, weet het zelf niet. Het is alsof zijn identiteit vooral bestaat in de ogen van anderen. Zijn neiging om altijd in de tegenwoordige tijd te praten, zelfs over dat wat voorbij is, tekent James’ verlangen naar in het hier en nu zijn, maar misschien ook wel zijn onvermogen om los te laten en zijn lot écht in eigen handen te nemen.
Hoewel dit thema’s zijn die er niet om liegen, heeft Maartje Wortel die knap subtiel verwerkt in een erg geestige en gelaagde roman. Ze maakt kleine grapjes (zo laat ze Monica zeggen: ‘Dit is jouw huis’, wat verwijst naar de titel van haar verhalenbundel) en kraakt en passant een paar kritische noten over de gemakzuchtige uitgeverijbranche, literaire kritiek en het lezerspubliek dat alleen maar ‘waargebeurde’ verhalen wil lezen. Trefzeker en gevat geeft de schrijfster haar personages psychologisch gestalte, even trefzeker en gevat is haar stijl, met grappige herhalingen, dialogen en beelden. Haar oorspronkelijke taal doet nergens bedacht aan.
IJstijd is een plezier om te lezen en onderstreept de literaire kwaliteit van schrijfster Maartje Wortel. De belofte die ze wekte met Dit is jouw huis en Half mens heeft ze met deze sprankelende roman volledig ingelost.

Maartje Wortel, IJstijd
paperback, 236 blz, € 17,90/€ 12,99 (e-book)
De Bezige Bij, ISBN 978 90 234 8541 4


Vivian de Gier is schrijver, journalist, redacteur en schrijfcoach. Onder de naam A•Quattro•Mani maakt ze met Marc Brester recensies, literaire interviews en (reis)reportages door heel Europa, in tekst én beeld. Ook schrijven ze korte verhalen, novellen en biografieën. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s