Gestuurd door het verlangen naar macht en lust

Novelles belichamen vaak de veilige weg. De lezer die graag overrompeld wordt zal eerder naar een roman grijpen. Denk aan 2666 van Roberto Bolaño of Gravity’s Rainbow van Thomas Pynchon, woordlawines die een oneindige reeks aan personages, thema’s en gebeurtenissen uitspuwen. De novelle is inzichtelijker, een wereld die je makkelijk kunt overzien, netjes aangeharkt.

De smaak van ijzer, het debuut van Elisabeth van Nimwegen, telt honderd pagina’s en, verklapt de achterflap, ‘beschrijft op zinderende wijze de teloorgang van een bijzondere vriendschap tussen twee jonge vrouwen op de toneelschool.’ Dan is je eerste gedachte al snel: dit gaat op zijn hoogst een prettige leeservaring worden, geen overrompelende. De oerbrave en nietszeggende kaft verstevigt die verwachting.

Lesbisch tintje
Van Nimwegens debuut draait om Fanny en Marie, twee hartsvriendinnen die samen de toneelschool in Maastricht volgen. Om hun vriendschap te bezegelen sluiten de dames in het eerste hoofdstuk meteen een Yoni-verbond, wat er kort gezegd op neerkomt dat ze van elkaars vaginavocht proeven. ‘Verbonden van binnen en buiten, in voor- en tegenspoed, vanaf nu tot de dood ons scheidt,’ zegt Fanny plechtig. ‘U mag de goddelijke nectar uwer zuster tot u nemen.’ Het mag duidelijk zijn: de vriendschap heeft een lesbisch tintje.
Toch is het ook meteen duidelijk dat niet alles van zuiver kristal is tussen de Yoni-zusters. De verlegen en bescheiden Marie lijkt nogal afhankelijk te zijn van Fanny, een flamboyante Vlaamse die mannen compleet van de kook brengt. ‘In haar nabijheid ging ik “aan”, werd ik ook groot en zichtbaar,’ vertelt Marie. Tegelijkertijd vindt Fanny Marie soms een saaie trut. ‘Mijn geest is niet te snoeien: ze kunnen me niet kneden zoals jou en al die andere brave madammekes!’
Het gaat fout wanneer Fanny de toneelschool moet verlaten. Ze gaat werken in een natuurvoedingszaak, verdiept zich in spiritualiteit en brabbelt al snel alleen over vage algemeenheden, zoals de drie basistypes in de ayurvedische geneeskunde. Iemand interesse? Marie in ieder geval steeds minder, die stort zich vol op haar rol van de sadistische prinses Eboli in een naderende uitvoering. De twee vriendinnen drijven uit elkaar en stevenen af op een dramatische ontknoping.

Donker ravijn
Een mooi verhaaltje, verpakt in mooi maar onopvallend taalgebruik. Daar had het bij kunnen blijven, ware het niet dat Van Nimwegen De smaak van ijzer heel subtiel heeft voorzien van wat duistere lagen. Zo geeft het bijvoorbeeld te denken wanneer blijkt dat Marie zich goed thuis voelt in de rol van Eboli, een machtsbelust secreet pur sang. Dat werpt toch een ander licht op de scène waarin Fanny migraine heeft en Marie het volgende toegeeft: ‘Het is gek om te zeggen, maar ik vind het heerlijk als ze zo is: een klein, stil vogeltje dat mij nodig heeft.’
En wat moeten we met speldocent Theo Fabrie, die Fanny versiert en haar graag ophangt aan een haak en afranselt? Opwindend, vindt Fanny. Maar als Fabrie later toenadering zoekt tot Marie, blijkt de grens tussen kinky en verkrachting wel erg dun te zijn.
De smaak van ijzer gaat niet alleen over een verloren vriendschap. De novelle laat ook op verontrustende wijze zien hoe iedereen, bewust of onbewust, wordt gestuurd door het verlangen naar macht en lust. Toneel, meent Marie, gaat ‘over het tonen en verbeelden van de afgrond die ieder mens in zich meedraagt.’ Maar waar houdt het toneel op?
Onder het plezierige verhaal over een verloren vriendschap blijkt een donker ravijn te schuilen. Dat maakt De smaak van ijzer tot een novelle met een onverwacht grote reikwijdte, die daardoor lang blijft nazingen. Wie had dat gedacht: toch een overrompelende leeservaring.

Elisabeth van Nimwegen, De smaak van ijzer
paperback, 104 blz, €14, 50
Van Oorschot, ISBN 978 90 282 6089 4


Bart Smout studeerde literatuurwetenschap in Utrecht. Hij is columnist voor joop.nl, schrijft recensies voor Passionate Platform en de Reactor, bezoekt rare kleine musea voor Mest Magazine en is redacteur bij Univers, de onafhankelijke universiteitskrant van Tilburg University. In 2009 verscheen zijn roman Lege Lijnen bij uitgeverij Prometheus. Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s