Wortels die geen houvast geven

Mannen van weinig woorden, echte loners zijn het, de personages van schrijver Jan van Mersbergen (1971). Van Mersbergen bouwt gestaag aan een coherent en uitmuntend oeuvre. Met zijn vorige roman Naar de overkant van de nacht won hij in 2011 de BNG Literatuurprijs en werd hij genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs. Met zijn nieuwe roman De laatste ontsnapping gooit hij opnieuw hoge ogen.

De ik-verteller in De laatste ontsnapping is een man van middelbare leeftijd, vader van Ruben, of beter gezegd: een afwezige vader, die het grootste deel van zijn leven heeft gesleten achter een bureau. Rubens vriendje Deedee groeit letterlijk op zonder vader, want zijn moeder wil niet vertellen wie zijn vader is. Op een dag neemt Deedee daar echter geen genoegen meer mee en ontfutselt hij zijn vaders voornaam. Via haar mobiele telefoon vindt hij diens telefoonnummer en belt hij zijn vader op. Zo doet Ivan, de persoon om wie de roman draait, zijn intrede. Ivan, een donkerharige en donkerogige man uit een niet nader genoemd Balkanland, die in Amsterdam verzeild is geraakt. Ivan is een flierefluiter, een vrouwenversierder, een zuiplap. Als de ‘Houdini’ van Amsterdam verdient hij zijn geld met een act in een avondclub: hij laat zich vastsnoeren aan een stoel, zijn kleding wordt in brand gestoken en Ivan moet zich in een mum van tijd bevrijden van zijn ketenen. De rest van zijn tijd brengt hij jenever drinkend door aan de bar of, al dan niet in vrouwelijk gezelschap, in bed. Zo kwam het ook dat Deedees moeder zwanger raakte.

Man met een geheim
Als jongeman ontvluchtte Ivan zijn geboorteland om te ontsnappen aan wat daar stond te gebeuren omdat hij niet wilde vechten, en liet zijn vader, moeder en zijn jongere broer achter. ‘Als je overal voor wegloopt ben je altijd vrij,’ lijkt zijn levensmotto – hij laat zich weliswaar elke avond ketenen, maar feitelijk is hij always on the run. Hij is een man met een geheim, met een duistere, maar ook een opmerkelijk gevoelige kant:

Ivan kon uren praten over het wentelen van de aarde of over de tijd die soms de ene en soms de andere kant op draait of over bomen die vast lijken te staan in de grond, zo verstild dat het is alsof de tijd geen grip op ze heeft. Over bomen die ongezien oud worden, over takken die je uit kunnen zwaaien of juist verwelkomen, over wortels die geen houvast geven maar ook als benen zijn, want bomen kunnen lopen, leerde ik van hem.

Naarmate de liefde tussen Ivan en Deedee groeit, begint er in Ivans binnenste ook iets anders te roeren: angst om en bewondering voor zijn zoon, maar ook schuldgevoel en spijt vanwege het achterlaten van zijn eigen familie. Omwille van zijn zoon moet Ivan de demonen uit het verleden onder ogen zien, en hij begint langzaam afscheid te nemen van zijn ‘vrije’ leven als boeienkoning en nachtbraker. De vader van Ruben maakt juist de omgekeerde beweging: nu hij zijn baan kwijt is, gaat hij steeds vaker ’s nachts op stap om de vrijheid te proeven.
Nog eenmaal zal Ivan zijn kunsten vertonen, tijdens een optreden in Zuid-Frankrijk – voor Deedee en Ruben en Rubens vader de eerste en laatste gelegenheid om Ivan in actie te zien. Een laatste ontsnapping, en het uur van de waarheid.
De laatste ontsnapping is een verhaal over zwijgzame mannen met hoekige karakters, die moeilijk hun gevoelens kunnen uiten en voor wie verbinding geen vanzelfsprekendheid is – het type verhaal waarin Jan van Mersbergen zich steeds opnieuw een meester toont. Ook nu weer houdt hij het klein en tekent hij met weinig woorden eenzaten van vlees en bloed.

Jan van Mersbergen, De laatste ontsnapping
paperback, 224 blz, € 18,90/€ 14,90 (e-book)
Cossee, ISBN 978 90 5936 469 1


Vivian de Gier is schrijver, journalist, redacteur en schrijfcoach. Onder de naam A•Quattro•Mani maakt ze met Marc Brester recensies, literaire interviews en (reis)reportages door heel Europa, in tekst én beeld. Ook schrijven ze korte verhalen, novellen en biografieën. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s