PPomslag Jaap Robben

Moeder en zoon op een eiland

Een gewone jeugd was voor Mikael, hoofdpersoon in de debuutroman van dichter en jeugdboekenschrijver Jaap Robben (1984), bij voorbaat niet weggelegd. Hij woont met zijn ouders in ‘het goedkoopste huis ter wereld’ op een afgelegen eiland dat slechts één andere bewoner heeft. Het gezin leeft sober van een kleine erfenis. Mikael wordt thuis onderwezen en het contact met de buitenwereld beperkt zich tot een schipper die eens per twee weken boodschappen en post bezorgt. Als vader Birk kort voor aanvang van de roman verdrinkt in zee, is Mikael overgeleverd aan de grillen van zijn moeder waardoor zijn ontwikkeling ernstig verstoord raakt.

Schuld
In de openingsscène zit de negenjarige Mikael, enkele uren nadat hij zijn vader in zee heeft zien verdwijnen, met een kom soep tegenover zijn moeder aan tafel. Hij durft haar niet te vertellen wat er is gebeurd en durft zelfs niet te laten merken dat hij staart naar de lege soepkom die voor zijn vader is bedoeld. Robben maakt zo duidelijk dat Mikaels moeder onberekenbaar is, al voor het verlies van haar man. Dat Mikaels angst niet ongegrond is, blijkt als hij aan het einde van het eerste deel toch de precieze toedracht rond zijn vaders verdrinking onthult. Zijn moeder geeft hem de schuld en sluit hem twee dagen in zijn kamer op.
In het bondige tweede deel schetst Robben aan de hand van enkele korte scènes hoe het leven van Mikael en zijn moeder de volgende jaren ogenschijnlijk voortkabbelt. ‘Mijn dagen met mama gingen zo veel op elkaar lijken dat ik me van de meeste nauwelijks iets kan herinneren. Papa trok zich ongemerkt terug in zijn foto’s.’ Echter, de rustige toon en eenvoudige zinnen zijn misleidend, want in slechts enkele bladzijden zet Robben een verontrustende ontwikkeling neer. Moeder houdt Mikael nog altijd gevangen. Ze vergeeft hem de dood van zijn vader niet en appelleert voortdurend aan zijn schuldgevoel. Zo laat zij, bij wijze van dreigement, een brochure van een internaat rondslingeren. Hoewel Mikael weet dat ze hem niet weg zal sturen, ‘dan zou ze hier alleen achterblijven en dat vond ze erger dan mét mij’, durft hij niets te doen dat haar niet zint. Als lezer kun je alleen maar hopen dat Mikael tijdig zal ontdekken dat zijn moeder hem harder nodig heeft dan hij haar. Maar hoe weerbaar is een jongen die opgroeit in afwezigheid van leeftijdsgenoten?

Afkeer
In het derde deel is Mikael vijftien jaar. Hij wordt opstandig, soms agressief en begint zijn moeder te ontlopen. Aanvankelijk lijkt dat een gunstige ontwikkeling, maar naarmate hij meer op zijn vader gaat lijken, zoekt zijn moeder juist toenadering en wordt wispelturiger. Mikael mag haar geen mama meer noemen. Zij staat hem geen eigen plek toe en komt de badkamer binnen als hij daar is of kruipt bij hem in bed. Steeds vaker dringt ze zich lijfelijk aan hem op waardoor Mikaels afkeer groeit. Langzaam wordt duidelijk dat het tussen moeder en zoon grondig mis zal gaan, maar Robben laat tot aan het slot in het midden hoe dat zal gebeuren.
Wellicht dat door meer inzicht te geven in de achtergrond van de moeder, haar onberekenbare karakter overtuigender was neergezet. Maar dat is het enige punt van kritiek op een uitgebalanceerd debuut. Jaap Robbens stijl is eenvoudig, de gebeurtenissen die hij beschrijft zijn klein en daardoor des te indringender. Robben heeft een beklemmend boek geschreven over een moeder die haar zoon gevangen houdt en een jongen die (nog) niet wereldwijs genoeg is om zich daaraan te onttrekken.

Jaap Robben, Birk
hardcover, 256 blz, € 19,95
De Geus, ISBN 978 90 445 3277 7


Noor van der Heijden studeerde geschiedenis en proza in Amsterdam. Zij werkt als webredacteur en tekstschrijver voor diverse culturele instellingen. Sinds 2012 schrijft zij recensies en interviews voor Passionate Platform. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s