Debutant die zijn nek uitsteekt

Een boek als een pakje peuken. Kom daar nog maar eens om, nu sigaretten een imago hebben dat zo mogelijk nog slechter is dan dat van Fred Teeven. Voor het omslag van Zonder filter liet Robert van Raffe (32, striptekenaar en ontwerper) zich inspireren door een pakje Gauloises Caporal uit 1960. In plaats van de bekende vleugelhelm staart een rode stierenkop de lezer aan. De boodschap is duidelijk. Zonder filter is geen allemansvriend.

Gauloises Caporals, dat waren overigens nog eens motherfuckers van sigaretten. Zwaar, donkerbruin van smaak en filterloos. The real thing, zogezegd. Tegelijkertijd is Gauloises altijd een glamourmerk geweest omdat zoveel artiesten en intellectuelen het rookten. De foto’s van Jean-Paul Sartre met een Gauloises losjes tussen de lippen zijn ontelbaar. Gauloises, dat is het sigarettenmerk van de dandy.

Dandy tegen wil en dank
Zonder filter is Van Raffes graphic-noveldebuut. Het vertelt het verhaal van de jonge Robert, die qua uiterlijk verdacht veel lijkt op zijn maker. Als zijn vriendin hem de bons geeft besluit Robert zichzelf een nieuw imago aan te meten. Hij wordt een ‘dandy tegen wil en dank.’ De eerste metamorfose beperkt zich tot het uiterlijk. Robert koopt een nieuwe garderobe en laat een aanstellerig snorretje groeien. Maar al gauw verdiept hij zich in de geschiedenis van de dandy en vormt hij het uiterlijk vertoon om tot een levenshouding. Eruit zien als Baudelaire of Camus is niet voldoende. Het is zaak om ook te denken als een echte dandy. Robert schuift zo steeds meer filters tussen zichzelf en de werkelijkheid in een wanhopige poging zijn liefdesverdriet de nek om te draaien. Hij plaatst zichzelf letterlijk uit de tijd. De titel van het boek krijgt zo al snel een ironische en wrange bijklank.
De mentale odyssee van Robert (bijna alle hoofdstuktitels zijn verwijzingen naar de Griekse mythologie) overdondert vooral op visueel vlak. Zonder filter is een bijna psychedelische trip van kleuren en lijnen. Van Raffe smijt met stijlbreuken alsof het niets is, hoewel zijn tekeningen zich blijven kenmerken door een ongekunstelde nonchalance. Van zwartwit tot felblauw en felrood, van minischilderijen tot eenvoudige tekeningen op gelinieerd papier, je kunt het zo gek niet bedenken of het passeert de revue. Van Raffe wil geen standaard stripboekje afleveren en laat dat weten ook. Het levert spektakel op, maar soms lijkt Zonder filter iets teveel op een opstandige puber die gedachteloos in het rond trapt.

Bravoure
Ook het verhaal zelf heeft soms puberale trekjes. Het dandyisme verschaft de hoofdpersoon een clichématige blik op de wereld. Goed: wijn drinken, sigaretten roken, filosoferen. Slecht: docenten, culturele evenementen, burgerlijke truttigheid. Die eenzijdigheid komt geheel overeen met de psyche van de hoofdpersoon en wordt met de nodige zelfspot gebracht, maar gaat toch vermoeien. Ook zijn er nogal afgezaagde mijmeringen over het verloop van de tijd (‘Misschien loopt de tijd wel in een cirkel.’).
Ja, Zonder filter heeft zo zijn mankementen. Maar uiteindelijk doen die er niet toe. Want Van Raffe brengt zijn verhaal met zoveel bravoure dat je er toch van gaat houden. Zonder filter is eigen, ambitieus en gedurfd. Hier is eindelijk een debutant die zijn nek uitsteekt. Dat Van Raffe dit misschien iets te enthousiast doet, waardoor hij weleens naast de pot pist: soit. Dat vergeef je hem. Wat dat betreft werkt Zonder filter als een echte sigaret. Je weet dat lang niet alle ingrediënten de schoonheidsprijs verdienen maar toch kun je er niet vanaf blijven.

Robert van Raffe, Zonder filter
paperback, 208 blz, €24,90
Oog & Blik/De Bezige Bij, ISBN 978 90 549 2435 7

n.b. een hoofdstuk uit Zonder filter is op dit platform te lezen alhier.


Bart Smout studeerde literatuurwetenschap in Utrecht. Hij is columnist voor joop.nl, schrijft recensies voor Passionate Platform en de Reactor, bezoekt rare kleine musea voor Mest Magazine en is redacteur bij Univers, de onafhankelijke universiteitskrant van Tilburg University. In 2009 verscheen zijn roman Lege Lijnen bij uitgeverij Prometheus. Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s