Het is al gebeurd voordat het plaatsvindt

Minnie Panis, performancekunstenares en hoofdpersoon van Niña Weijers’ debuutroman De consequenties, maakt haar leven tot inzet van haar kunst. Want als kunst meer wil zijn dan decoratie, dan moet er werkelijk iets op het spel staan. Met zo’n hoge inzet ontstaat onvermijdelijk een paradoxale situatie. Als je grenzen opzoekt, als leven en kunst samenvallen, is het gevolg dan niet dat leven ophoudt leven te zijn, en dat kunst niet langer kunst is?

Minnie realiseert zich dat ze op een rand balanceert, maar ze kan en wil niet anders. Het verlangen om gezien te worden, het verlangen om te verdwijnen, jezelf opnieuw uit te vinden – tussen die polen beweegt Minnie zich vanaf de eerste bladzijde van De consequenties. Dat zal uiteindelijk tot een ontknoping leiden die enerzijds onverwachts is, maar toch vanaf het begin in het verhaal besloten ligt.

Jezelf verliezen
Niña Weijers (1987) studeerde literatuurwetenschap en won in 2010 schrijfwedstrijd Write Now! Ze schreef in de vier jaar sindsdien verhalen, essays en recensies voor o.a. De Groene Amsterdammer en werd redacteur bij De Gids. Ze lijkt de tijd te hebben genomen om haar eerste boek uit te brengen; De consequenties staat vanaf het begin dan ook als een huis.
Minnie Panis is zojuist begonnen aan een nieuw project dat een voorlopig hoogtepunt lijkt te worden voor de 28-jarige en reeds succesvolle kunstenares. Zij heeft een fotograaf, waarmee ze al eerder werkte, ingehuurd om haar drie weken lang met zijn camera in haar dagelijks leven te volgen, zonder daarbij in te grijpen. Zijn foto’s zal hij daarna bij haar inleveren. Maar het project is nog maar enkele dagen onderweg, als ze – het is februari 2012 – op het te dunne ijs van een bevroren meertje in Amsterdam gaat staan. En ze blijft staan wanneer het ijs begint te scheuren.
De eerste helft van De consequenties schetst vervolgens de aanloop naar deze proloog. Hoe kan het dat Minnie haar leven en werk moedwillig in gevaar zal brengen? Er rijst gaandeweg deze aanloop het beeld op van een gedreven, zoekende en zichzelf steeds bevragende kunstenares. In een project van enkele jaren eerder, Nothing Personal, heeft ze al haar persoonlijke bezittingen verkocht om daarmee het liefdesverdriet waarmee ze worstelde van zich af te werpen. Uiteindelijk leidde het project tot een tentoonstelling en een boek, en Minnie werd een veelbesproken artiest – een onwerkelijke positie voor haar. Het bevestigde haar in het idee dat het kunstenaarschap iets is om jezelf in te verliezen, wil het werkelijk van waarde zijn. Waardering van de buitenwereld is bijzaak. ‘Dus begon ze het werken zelf te koesteren, de momenten dat het uit haar leek te vloeien, de waanzin, de dagen dat ze niet meer aan slapen dacht, niet meer aan eten, niet meer aan welk lichamelijk ongemak dan ook. Ja, te werken zonder angst of verlangen naar iets anders. Ze vond het steeds opnieuw (…) dit minuscule stukje land waar leven en kunst samenkwamen.’

Het leven als een cyclus
Aanvankelijk is De consequenties vooral het meeslepende en van prikkelende ideeën overlopende portret van een kunstenares die zoekt naar een vorm van authenticiteit. Gaandeweg het verhaal blijkt, met lange flash-backs, dat haar neiging om te verdwijnen een lange voorgeschiedenis heeft. Ze was veel te vroeg geboren, en als piepklein couveusebaby kreeg ze een experimentele, op taoïstische en cyclische leest gestoelde behandeling. Ze bleek een sterk en gezond, maar bijzonder stil kind en kreeg prikkels toegediend om haar aan het huilen te krijgen. Haar alleenstaande moeder – vader was al tijdens de zwangerschap vertrokken – liet Minnie toen zij 7 jaar was, nogmaals door hetzelfde centrum behandelen. Verrassende wendingen, zowel in het vertelheden als met betrekking tot Minnies jeugd, volgen elkaar verder op. Toch zijn die onthullingen, en dat maakt het zo aangrijpend, onlosmakelijk verbonden. Ook een behandelaar uit het centrum keert terug in Minnies leven, omdat een nieuwe cyclus onvermijdelijk, gezien haar jeugd, voor haar zal ingaan.
Hierin ligt een belangrijk motief van De consequenties besloten, en in een brief van de behandelaar aan Minnie wordt dit kort maar expliciet benoemd. Het neo-liberale vooruitgangsdenken, dat vanaf de jaren negentig zoveel opgang heeft gemaakt, stoelt op de valse illusie dat het leven altijd maakbaar en geschiedenis van ondergeschikt belang zou zijn. Het verleden haalt het heden namelijk telkens weer in. De dingen zijn al gebeurd voordat ze plaatsvinden. Het is niet zomaar dat Minnie in de openingsscène haar leven en werk op het spel heeft gezet. Het is ook niet zomaar dat Minnie zich dan al heeft afgekeerd van de egomanie die in de (kunst)wereld zo sterk aanwezig is, en uiteindelijk, aan het slot van De consequenties opnieuw een persoonlijke daad zal stellen in een poging tot waarachtigheid. Tegen de tijdgeest in, wellicht, en misschien is De consequenties daarom juist profetisch. Hoe dan ook levert dat een belangwekkende roman op die de lezer beduusd achterlaat.

Niña Weijers, De consequenties
paperback, 288 blz, € 19,99
Atlas Contact, ISBN 978 90 254 4292 7


Erik Brus publiceerde met Fred de Vries het boek Gehavende stad, muziek en literatuur in Rotterdam van 1960 tot nu en is medesamensteller van verzamelboek ROTTERDAM. Hij realiseerde i.s.m. Laurens Abbink Spaink de novelization Zwartboek van de film van Paul Verhoeven. In 2015 verscheen het mede door hem samengestelde boek Ken zó in Boijmans – Frans Vogel 80 (Studio Kers). Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s