Wel verbinding geen contact

Dan is een plakbandje soms voldoende

Vijf jaar geleden verscheen de debuutbundel van Guido Utermark: Ik ben een stad ommuurd door dromen. Passionate zag er in een recensie een eenzame onderzoeker in die kriskras door de stad reist en op kale wijze de dagelijkse verhoudingen van mens tot mens registreert, of, desolater nog, van mens tot machine. Wat opviel in dat debuut  was dat al die contactpogingen de afstand tussen mensen alleen maar bevestigde. Nu is er een tweede bundel, getiteld ‘Wel verbinding geen contact’, waarin diezelfde thematiek wordt voortgezet. ’s nachts zet ze de tv aan / zodat de kinderen ’s ochtends / direct kunnen aanschuiven.

Toch is er een ontwikkeling zichtbaar. In de nieuwe bundel zijn enkele min of meer coherente gedichten geslopen. Verder permitteert Utermark zich meer lyriek. Nog steeds lijken de meeste gedichten op collages van in de tram opgevangen gespreksflarden versneden met krantencitaten, maar Utermark zit er niet meer in gevangen, hij durft zijn eigen stijl te doorbreken, getuige een strofe als: We bewonen paalhuizen in pasteltinten waar pijnstillers met glanzende speelgoedpantsers schroefogen draaien in Engelse dropdromen.

Ogenschijnlijk zinloze handelingen
Het blijven uitzonderingen, de gedichten zijn overwegend opgebouwd uit kale notities, strofen die op het eerste (en vaak ook tweede) oog niets met elkaar te maken hebben, slechts samengebonden doordat ze één pagina delen en onder één titel zijn gebracht. Een titel die ook al weinig betekenis weggeeft en op zichzelf lijkt te staan. Zoals je een verjaarscadeautje kunt inpakken met willekeurig tijdschriftpapier, waardoor er een onbedoelde maar toch passende boodschap op het pakje prijkt. Hoe dat overdonderende samenspel aan ogenschijnlijk zinloze, werktuiglijke menselijke handelingen, die samen een eindeloze optelsom vormen met ‘de samenleving’ als uitkomst, te vangen? Utermark registreert losstaande gebeurtenissen en legt zo zijn eigen verbanden. dan is een plakbandje soms voldoende / maar soms ook niet. Hij speelt een spel op de grens van betekenis geven en betekenis ondermijnen.

‘Soms weet de bejaarde niet meer waar hij is
zelfs al na een betrekkelijk kleine wandeling
vertoont hij een zekere verzamelzucht
dat wil zeggen
dat hij allerlei waardeloze voorwerpen
van straat meebrengt
(…)’

Met het registreren van die stroom aan observaties gaat Utermark de desoriëntatie te lijf. Juist door deze te erkennen. Dat geeft gedichten als psychedelische hippiesongteksten: Eet rode druiven uit achtertuinen / de buren zijn in dialect verantwoordelijk / mama is de sleutel kwijt // het meubilair draait met de zon mee / er groeit gras tussen haar tenen / hoeveel lieveheersbeestjes passen er / op de punt van een pen // blijf maar staan, ontspan je / in een doel van knuffels / op zich niet erg maar dan / duurt het alleen maar langer (…)
Maar is het een mooie bundel? De opeenstapeling van indrukken is op den duur vermoeiend, zonder kern is tenslotte niets van waarde. Daarom: deze bundel is een draaikolk van indrukken die je met gemak in één vlaag uit leest. Gun jezelf daarna een tweede, gedoseerde lezing. Want op de één of andere manier is dit een troostende bundel, omdat de willekeur van alles wat ons omringt op een magische, kwantummechanische manier tegelijk wél en geen betekenis lijkt te hebben. Beide stellen gerust.

Ik ben nooit als zodanig werkzaam geweest

Ik voel me aangetrokken
tot situaties die zich
buiten mijn blikveld afspelen
schoonheid behoort tot de mogelijkheden

de mate van activatie is onvoorspelbaar
we ontdoen elkaar van gevoelens

er kan een betekenis zijn ontstaan
die ontkend kan worden

er is met een bepaalde bedoeling gehandeld
in een leven zonder aantoonbare tegenpartij

een fatale afloop moet niet
uitgesloten worden

Guido Utermark, Wel verbinding geen contact
paperback, 56 blz, € 14,50
Opwenteling, ISBN 978 90 633 8158 5


Richard Dekker was lange tijd redactielid van Passionate Magazine en heeft zich gespecialiseerd in het bedenken van onderwerpen voor artikelen en andere originele opdrachten die de redactie uitzet, vaak ook in combinatie met een andere kunstdiscipline dan de letteren. Hij is woonachtig in Utrecht waar hij contacten onderhoudt de Utrechtse schrijvers en organisaties. Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s