De favoriete songtekst van Michelle van Dijk

Terwijl we ons opmaken voor de Olympische Winterspelen in Sotsji, neemt Michelle van Dijk ons twintig jaar mee terug in de tijd met haar favoriete songtekst: ‘Tonya’s Twirls’ van Loudon Wainwright III. In aanloop naar de Winterspelen van 1994 in Lillehammer, was kunstschaatster Tonya Harding medeplichtig achter een aanslag op haar concurrente Nancy Kerrigan. Loudon Wainwright III schreef een song over een van de meest opzienbarende rellen ooit rond de Winterspelen.

Happy little girls

Een topical song, oftewel een liedje naar aanleiding van actuele gebeurtenissen, je vindt ze niet vaak. Ik noem ze Wikipedia-nummers, want ik krijg er de niet-te-stoppen neiging van om op Wikipedia het hele verhaal op te zoeken. Natuurlijk kennen we ‘Sunday Bloody Sunday’ van U2 en ‘Ohio’ van Crosby, Stills, Nash & Young, maar dat zijn ook protestsongs met een breder thema. Loudon Wainwright III houdt het in zijn songs iets kalmer, je kunt deze zien zoals de titel van zijn album met allerlei topical songs al aangeeft: Social Studies. Een verhaal uit het nieuws geeft ons dankzij de vertolking van Wainwright geweldig inzicht in de menselijke aard. En die is nooit zo mooi als we zouden willen geloven.
Neem nou Tonya Harding. Stond begin jaren negentig nog vooral bekend om de triple axel die zij als eerste vrouw ter wereld op het ijs geflikt had. Ik keek graag met mijn moeder naar kunstschaatsen en turnen. Je had het commentaar van Hans van Zetten waardoor je ook echt begreep wat er gebeurde. En nu bleek dat dit meisje achter een complot zat om zo’n ander kunstschaatsmeisje, Nancy Kerrigan, naar de blessurebank te meppen. Nee! Haar man, nee, haar ex-man was het ondertussen, had iemand ingehuurd om Nancy met een honkbalknuppel boven de knie te slaan. Tonya deed eerst alsof ze van niets wist, maar bekende later medeplichtigheid om van verdere vervolging af te komen. Ze kreeg een voorwaardelijke straf en mocht nooit meer op de ijsbaan komen in wedstrijden of als coach.

Loudon Wainwright III zingt erover in ‘Tonya’s Twirls’. Hij wisselt in dit nummer het zegzingen met het zingen af; hij spreekt met de verontwaardiging van het publiek (posed practically nude – princesses, little barbies – the slut who moved next door) en zingt dan een refreintje waar je nog een dansje op zou kunnen doen, een ijsdansje. Hij verwoordt de sensatie van dit verhaal: die Tonya was eigenlijk gewoon white trash, ja toch? Daar zijn we het als publiek wel over eens? Die Harding, altijd al een gek wijf. Er was iets met haar. Had ze d’r veters weer niet goed gestrikt, wilde ze haar kür opnieuw beginnen. Op haar 19e al getrouwd en drie jaar later weer gescheiden. Een sekstape, in 1994! Nee, niet gek dat uitgerekend zij tot zo’n idiote daad kwam.
Maar steeds meer klinkt het cynisme in dit nummer door: de twisted little twirls, waar je zo makkelijk twisted little girls van kunt maken, want twisted, dat is Tonya – of zijn ze dat allemaal? Jazeker, sinds het zo serieus is geworden met dat kunstschaatsen, met medailles, met sponsors, sinds het geld in de sport kwam. En o ironie, het honkbalknuppelincident betekende het eind van Tonya’s carrière, maar Nancy Kerrigan haalde juist supercontracten binnen toen zij acht weken nadat de knuppel op haar knie landde zilver won op de Olympische Winterspelen in Lillehammer. Geld en sport: een klassiek thema dat ook terugkomt in verzuchtingen over doping in de Tour en de transfermarkt van voetballers. Schrijf daar maar ’s een liedje over.
Dan noemt Wainwright ook Olga Korbut, remember? Eh nee, maar ik zal even helpen: Olga Korbut was 16 jaar toen ze op de Olympische Spelen in München verraste met haar blije meisjeshoofd (twee staartjes!) en superacrobatische stunts op de turnvloer – zij maakte van turnen een meisjessport in plaats van een stevige-vrouwensport. Maar achter dat blije meisjeshoofd zat een streng Russisch regime en seksueel misbruik door de trainer. Een smerig wereldje, dat is het.

Ja, er is meer aan de hand, het venijn zit in de staart: Just giddy, slipping, sliding, laughing, happy little girls! Dát is wat de meisjes hadden moeten zijn. Meisjes mogen best actief zijn in ‘gliding and sliding’, maar ze horen niet te roken. Ze moeten vriendelijk lachen, ze horen als ‘all the other girls’ te zijn. Goody-two-skates verwijst naar goody-two-shoes, een kinderverhaal en als uitdrukking vergelijkbaar met onze ‘brave hendrik’. Tonya was echter ‘the slut who moved next door’, ‘she liked the boys more than the girls’. Juist in deze sport, net als in het turnen, moeten meisjes meisjes blijven. Het zijn meisjes die onmogelijke dingen doen, maar wel: meisjes, in mooie pakjes (Nancy Kerrigan deed haar axels en flips in pakjes van Vera Wang!), met de haren omhoog en de make-up dikker dan op toneel.
Dit beeld van schaatsmeisjes is met de honkbalknuppel in één klap om zeep geholpen, dat is wat Wainwright zegt. Maar dat is natuurlijk wel waarom iedereen zo smulde van dit verhaal; niet alleen omdat Tonya een wacko was, maar vooral omdat je deze extremen niet verwachtte achter het dansen en zwieren op de ijsvloer, of überhaupt bij vrouwen niet – want wie herinnert zich niet alle aandacht voor het Nederlandse incident waarbij twee waterpoloërs een tegenstandster iets te lang onder water hielden? Onsportiviteit, venijn, verregaande concurrentie kan bij mannen misschien nog karakter zijn, maar bij vrouwen is het onvoorstelbaar en dus nog veel sensationeler: misdadig! – what happens to these girls?
De ironie spat ervanaf bij Wainwright. Het is alsof hij zegt: ‘Ja, wat had je dan verwacht?’ En daar heeft hij natuurlijk wel een punt. Alsof meisjes altijd meisjes blijven; welcome to the real world. Ik keek met m’n moeder dan wel naar turnen en kunstschaatsen, maar ik zat op voetbal en na elke voetbalwedstrijd brak er een vechtpartij uit tussen de meiden. Nu speel ik rugby en vecht ik op het veld. Is veel leuker, daarbij mag je legaal iemand keihard boven de knie raken. Voor een wedstrijd slaken wij kreten als ‘ze gaan neer, die bitches’, en ‘schuif ze onder het gras’. Als ik mensen vertel dat ik rugby speel, zeggen ze vaak: ‘Goh, dat had ik niet verwacht.’ Die reactie had ik dan weer wel verwacht. Verwachting en werkelijkheid, een interessante social study.


Loudon Wainwright III – Tonya’s Twirls

You knew she was in trouble when you saw her bodyguard.
When you saw those two together, you knew it wasn’t hard
To see that she was different, not just one of the girls,
With their gliding and their sliding and their pirouettes and twirls.

Then it turned out that she smoked and drank and posed practically nude,
And she didn’t smile all of the time, she got angry, and was crude.
No, she wasn’t goody-two-skates, like all the other girls,
With their grinning and their spinning and their winning little twirls.

And her childhood was unhappy, and her mom was really weird.
Her husband liked to hit her but it was poverty she feared!
‘Cos she grew up in the trailer parks not like most other girls,
With their gliding and their sliding and their whirling little twirls, yeah.

Yes, they all look like princesses, little barbies, to the core.
But she was your parents’ worst nightmare: the slut who moved next door.
From the wrong side of the track, she liked the boys more than the girls,
With their gliding and their sliding and their girlish dainty twirls–

And it seemed like she was lying, about what she didn’t know,
And then she started crying in the media sideshow,
And in practice she kept falling down more than the other girls!
With their gliding and their sliding and their picture perfect twirls.

And they almost towed her truck way, uh, the whole thing was a drag,
Forget about Campbell Soup and Reebok, Weedy’s or the flag,
Huh, there’ll be books, she’ll make some money, that’s what they’re after, all these girls,
With their selling, kiss-and-telling, and their twisted little twirls.

So play the National Anthem, stand up proud and tall,
Ooh, we hope that ours don’t stumble, and that theirs slip and fall,
Remember Olga Korbut, what happens to these girls?
With their triple-flips and axels, and their somersaults and twirls–

Ice used to be a nice thing, when you laced up figure skates,
Now it’s a thing to win a medal on, for the United States,
But once there were no lutzes, axels, pirouettes or twirls,
Just giddy, slipping, sliding, laughing, happy little girls!

Tekst en muziek: Loudon Wainwright III.
Afkomstig van het album Social Studies (1999).



Michelle van Dijk
(1981) is schrijver op http://www.michellevandijkschrijft.nl. Ze won ooit de allereerste editie van Write Now! en schrijft columns, opiniestukken en korte verhalen. Elke maand staat er een vers verhaal op haar website en ze leest regelmatig voor op literaire podia. In het dagelijks leven is ze docent Nederlands in het voortgezet onderwijs.

Deze editie van Losgezongen verscheen eerder in het november-december 2012 nummer van Passionate Magazine.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s