Alle registers opengetrokken

Het is nog maar vier jaar geleden dat Anton Dautzenberg debuteerde met de verhalenbundel Vogels met zwarte poten kun je niet vreten, maar hij is al niet meer weg te denken uit de Nederlandse literatuur. In vier jaar tijd publiceerde de Tilburger de romans Samaritaan (2011, naar aanleiding van zijn vrijwillige nierdonatie) en Extra tijd (2012), de pamfletten Rock € Roll (2011) en Rafelranden van de moraal (2013) en nu weer een verhalenbundel, En dan komen de foto’s. De man die sneller schrijft dan zijn schaduw produceert vernieuwende literatuur met interessant gedachtegoed.

Dautzenberg lees je niet om zijn mooie volzinnen, zijn beeldende, bloemrijke stijl, zijn psychologische inzichten. Dautzenberg lees je vanwege het experiment, om zijn vermogen de werkelijkheid op te rekken en zijn fantasie de vrije loop te laten. Dautzenberg lees je om ontregeld en verrast te worden, om te gruwen of te walgen, je te verbazen en te ergeren. Want Dautzenberg schuurt, ageert en irriteert naar hartenlust, en niet bepaald met mate. Zijn verhalen zijn absurdistisch, pervers, humoristisch. Geen allemansvriend, het proza van deze schrijver, maar dat zal hem zelf worst zijn. Het feit dat op grond van een verhaal in deze nieuwe bundel, een ‘zelfinterview’, door de media werd geconcludeerd dat hij zijn nierdonatie zou hebben verzonnen, is koren op zijn molen. Een fictief verhaal dat voor waarheid wordt gehouden – beter kan het niet voor een schrijver die onvermoeibaar het discutabele en rekbare onderscheid tussen werkelijkheid en fictie aan de kaak stelt.

Verhalen als kruiswoordpuzzel of recept
Veertig verhalen telt En dan komen de foto’s, een kloeke omvang voor een verhalenbundel. Dautzenberg heeft weer alle registers opengetrokken, zowel inhoudelijk als qua vorm. Er zijn verhalen in grafiekvorm, als kruiswoordpuzzel of recept, of waar je naar eigen inzicht fragmenten aan kunt toevoegen. Er is een eerbetoon aan Dautzenbergs literaire held Gerard Reve en de veertien etsen van Lodewijk Pannekoek (met fraaie illustraties van Paul van der Steen). En er is het genoemde zelfinterview.
Even veelzijdig zijn de personages die de verhalen bevolken: zo is daar een man die gespiest is door een onzichtbare danspaal, een meisje met een spierziekte dat op een feestje wordt verkracht en daar zo haar eigen reactie op heeft, of een vrouw die door haar man en zijn vrienden als pisbak wordt gebruikt. In het verhaal ‘Lotusbloemen’ brengt een man zijn vrouw om het leven door net zo vaak een moedervlek open te krabben dat ze er een melanoom van krijgt; een verwijzing naar een van Dautzenbergs andere literaire helden, Marcellus Emants en diens Een nagelaten bekentenis. In ‘Oogjes dicht en snaveltje toe’ zoeken een weduwe en haar zoon incestueuze troost bij elkaar: ‘’s Nachts ben ik mijn vader, overdag zijn zoon.’

Kwetsbare kant
Naar mijn smaak zijn echter de absurdistische bijdragen het sterkst. Waar de gorigheid en platheid de lezer op een gegeven moment murw beuken, bieden de Gummbah-achtige, bizarre dialoogverhalen zoals ‘Schilderij’ of ‘Kleurenblind’ een welkome onderbreking.
Dat Dautzenberg ook zonder verbaal vuurwerk een verhaal kan vertellen, laat hij zien met de korte readymade-achtige stukken zoals ‘Dinner for one’ en ‘ZKV’ of het titelverhaal van de bundel. Het gevoeliger ‘Ze trekt strepen’, over een vrouw die haar man mist, is een van de beste verhalen in de bundel.
Hopelijk durft A.H.J. Dautzenberg het aan om in een volgende bundel die verstildere, misschien zelfs meer kwetsbare kant uitgebreider verkennen. Dat zou nou pas écht verrassend zijn.

A.H.J. Dautzenberg, En dan komen de foto’s
paperback, 330 blz, €19,90 / €14,99 (e-book)
Atlas Contact, ISBN 978 90 254 3765 7


Vivian de Gier is schrijver, journalist, redacteur en schrijfcoach. Onder de naam A•Quattro•Mani maakt ze met Marc Brester recensies, literaire interviews en (reis)reportages door heel Europa, in tekst én beeld. Ook schrijven ze korte verhalen, novellen en biografieën. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s