Muidhond kent enkel slachtoffers

Jonathan zit in de bus nadat hij zojuist uit de gevangenis is ontslagen wegens gebrek aan bewijs. Hij prent zich in dat dit het moment is waarop hij zijn leven in eigen handen neemt. ‘Nu. Het begint nu’ – dit keer gaat hij het goed doen. Maar of er zoiets bestaat als een schone lei voor een pedoseksueel, is maar zeer de vraag.

Inge Schilperoord werkt als forensisch psycholoog bij het Pieter Baan Centrum, waar zaken als die van Jonathan ongetwijfeld ook de revue passeren. Met deze achtergrondkennis schreef zij Muidhond, het debuut waarmee zij warm wordt onthaald in de boekenbijlages en dat zich al tot de kanshebbers voor de ECI Literatuurprijs mag rekenen. Een terechte nominatie: Schilperoord duikt zonder blikken of blozen in de zielenroerselen van een man die na zijn vrijlating met een beperkt vermogen tot zelfreflectie houvast probeert te vinden in een samenleving waarin geen plek is voor mensen zoals hij – mensen met een seksuele voorkeur voor jonge kinderen. Hier is lef voor nodig, en de schrijfster maakt zich er niet gemakkelijk vanaf.

Veiliger zou zijn om haar hoofdpersonage vanaf een afstandje te observeren, maar in plaats daarvan kruipt ze in het hoofd van de dertigjarige Jonathan. We volgen zijn ogen wanneer die het lichaam van zijn buurmeisje afspeuren, gretig ieder detail in zich opnemend tot ze blijven hangen op de schaafwond op haar elleboog. Telkens weer voelen we de beklemming, wanneer Jonathan in haar nabijheid zijn gevoelens probeert te verdringen.

‘Ik zie dat je alleen bent, sprak hij in zijn verbeelding met haar verder. Ik kan je wond verzorgen en jij kan me helpen met de hond en… Hij maakte zijn gedachten niet af. Alles wat hij dacht werd direct doorstreept door de woorden uit zijn werkboek die in hem opborrelden.’

Verwoed rationaliseert Jonathan iedere impuls die hem overvalt aan de hand van het stappenplan uit zijn tbs-therapie; ‘signaleringssystemen’ en ‘copingmechanismen’ moeten hem helpen zijn leven weer op de rails te zetten, ook al begrijpt hij nauwelijks wat die termen betekenen.

Zorgzaamheid
Feitelijk en ter zake beschrijft Schilperoord de manier waarop Jonathan na thuiskomst een positieve richting aan zijn bestaan probeert te geven, door prikkels te beperken en zich te richten op enkele sterke eigenschappen. Zorgzaamheid bijvoorbeeld – heeft hij niet altijd voor zijn vereenzaamde moeder gezorgd? Ook neemt hij zich voor een gewonde muidhond, een soort karper, op te lappen. Maar dan blijkt dat het buurmeisje ook wel wat zorg kan gebruiken, en raakt haar lot met dat van Jonathan en de muidhond vervlochten.

Terwijl de hitte zich opbouwt in het verlaten dorp aan zee, grijpt het dilemma waar Jonathan zich voor geplaatst vindt je meer en meer bij de keel. Het is een bijzondere prestatie: door stereotypes subtiel te omzeilen en de tegenstelling tussen goed en kwaad te nuanceren, laat Schilperoord je meeleven met een man wiens menselijkheid we doorgaans liever ontkennen.

Er zijn weinig onderwerpen zo beladen als pedofilie, maar natuurlijk is Schilperoord niet de eerste schrijver die het terrein verkent. Denk alleen al aan Nabokovs Lolita, een klassieker. Maar waar Nabokov de seksuele perversies van zijn hoofdpersoon omsluiert met poëtische uitspattingen en van Humbert Humbert, de ouwe viezerik, een zeer onbetrouwbare ik-verteller maakt, schetst Schilperoord rechttoe rechtaan de strijd die iemand levert wanneer er geen juiste keuzes meer bestaan.

Want uiteindelijk is Jonathan niet de belichaming van het kwaad; hij is net zo goed slachtoffer van de situatie, en op die manier keert Muidhond het proces waarin we de pedofiel demoniseren op indrukwekkende wijze om.

Inge Schilperoord, Muidhond
paperback, 224 blz, € 17,50
Podium, ISBN 978 90 575 9725 2


Elske Jacobs woont en werkt in Nijmegen, waar ze Algemene Cultuurwetenschappen en Europese Letterkunde heeft gestudeerd. Ze is gek op kunst en boeken, maar ook op strips en animatiefilms, en wil schrijven over alles wat ze mooi vindt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s