Muziek is geschiedenis

Door: Elske Jacobs

Soms heeft een idee tijd nodig om in het hoofd van de schrijver uit te kristalliseren tot een roman. Twintig jaar lang droeg Anne-Gine Goemans het verhaal bij zich dat uiteindelijk Honolulu King zou worden, over een Indische man die binnen de beschermde muren van de vrijmetselaarsloge de verschrikkingen uit zijn jeugd in Nederlands-Indië deelt, en uiteindelijk negen moorden bekent.

Hardy Hardy is tachtig jaar oud, en het is decennia geleden dat hij wegvluchtte uit zijn geboorteland nadat Indonesische vrijheidsstrijders zijn moeder, zusje en tweelingbroertjes vermoordden. In Nederland startte hij zijn leven opnieuw, stichtte hij een gezin en begon hij een toko. Samen met zijn kleindochter Synne staat hij er nog dagelijks spekkoek en pisangs te maken. Met Cok en George, vrienden en ex-bandleden van de Honolulu Kings, haalt hij er herinneringen op uit de tijd waarin hun hawaïmuziek nog populair was en Hardy & Co met steelgitaar en vetkuif de Nederlandse hitlijsten veroverden. Maar de toko is ook de plek waar Hardy klanten interviewt over hun gedeeld verleden: inmiddels heeft hij dozenvol opnames met ‘orale herinneringen aan Nederlands-Indië en de bezetting door Japan’.

De herinnering is waar het in Honolulu King allemaal om draait, en de sporen die ze achterlaat. ‘Er bestaan geen goeie jappen,’ concludeert Hardy verbeten na het herbeluisteren van een van zijn cassettebandjes. Met groot inlevingsvermogen toont de schrijfster ons een man die zijn levenlang heeft liefgehad, ondanks de ellende die hij heeft moeten doorstaan. Zijn vrouw Christina, die nu in een ‘hotel’ woont en hem niet meer herkent; zijn gouden kind Aswani, die niets van haar Indische wortels wil weten; zijn kleindochter en oogappel Synne – allen zijn hem even dierbaar. Maar met name de liefde voor hawaïmuziek die de oude Honolulu Kings verbindt, wordt prachtig neergezet door Goemans.

In die passages toont ze zich meester in het beschrijven van de zintuiglijke waarneming. Zelfs wanneer je niet bekend bent met het genre ervaar je tijdens het lezen Hardy’s vervoering, de manier waarop hij wordt geraakt wanneer hij luistert naar de verlangende klanken van de steelgitaar, of terugdenkt aan de tijd dat zijn vader hem leerde spelen:

Hij was vijf jaar oud en op zijn bovenbenen lag een houten gitaar. Zijn vader duwde metalen clips om zijn smalle vingers en begeleidde Hardy op de zes snaren. Betoverende geluiden stegen op van zijn schoot. Een sensationeel gevoel maakte zich van Hardy meester. Zo klein en hij bracht al de prachtigste klanken voort. Later begreep Hardy dat zijn vaders vingers het werk deden, maar op dat moment kon hij echt spelen.

Ook de kleuren van Hardy’s hawaïblouses, die bijna van de bladzijdes afspatten, en de bereidingsprocessen van exotische gerechten in de toko, maken van Honolulu King een bijzonder kleurrijk boek.

De opening van een all-you-can-eat-sushirestaurant tegenover Hardy’s toko werpt echter een schaduw over zijn oude dag – precies op het moment dat hij heeft besloten zich aan te sluiten bij de vrijmetselaars, waar zijn vader als enige Indo ook lid van was voordat hij op zee werd getorpedeerd. Langzaam maar zeker begint Hardy’s behouden, rustige voorkomen barsten te vertonen. Heeft hij zijn verleden wel werkelijk achter zich kunnen laten, kunnen verwerken? En wat doet het met de herinnering als die jarenlang in stilte wordt meegedragen? De bezetting door Japan en de bersiap die daarop volgde lijken ineens weer ontzettend dichtbij.

Voor wie niet helemaal thuis is in deze periode weet Goemans helder en intrigerend te verwoorden hoe de complexe oorlogsgeschiedenis is verlopen. Met veel oog voor detail toont ze de verhoudingen tussen de betrokken landen en volken, en maakt ze inzichtelijk hoe het was om te leven in een tijd waarin rechtvaardigheid en veiligheid slechts abstracte begrippen waren. Goemans leert je als lezer een beetje begrijpen hoe moeilijk het is om een oorlogsverleden los te laten.

In de flaptekst is vooral te lezen dat de roman gaat over een groot geheim dat wordt opgebiecht in de Nederlandse loge van de vrijmetselarij, en de moeilijke beslissing waarvoor Hardy’s broeders geplaatst worden. Commercieel gezien begrijpelijk, en Honolulu King is ook gebaseerd op een waargebeurd verhaal waarin de vrijmetselaars een cruciale rol spelen. Maar deze verhaallijn is bij lange na niet de belangrijkste of interessantste. Daarnaast komen de hoofdstukken waarin kleindochter Synne de rol van verteller krijgt niet helemaal uit de verf. Losjes portretteert Goemans een jonge vrouw die buiten boosheid en desinteresse weinig karaktereigenschappen vertoont en nog nooit de echte liefde heeft leren kennen, totdat ze halsoverkop verliefd wordt op een getrouwde man die haar vader had kunnen zijn. Deze ontwikkeling is niet zo geloofwaardig en doet vooral niet ter zake, waardoor de roman in deze hoofdstukken een beetje strandt.

Liever lees je over Hardy die zijn oude dag slijt in de toko, denkend aan Christina in de vroege jaren van hun huwelijk, terwijl Cok en George op de achtergrond kibbelen over muziek en oude beroemdheden. Dat zijn de passages die Honolulu King maken tot een boek waarin je wilt blijven lezen, hopend dat het einde nog even op zich laat wachten. Moordenaar of niet, je gunt Hardy uiteindelijk toch de rust om met zijn verleden in het reine te komen, en nog een paar fijne herinneringen. Maar dat herinneringen absoluut niet objectief zijn, blijkt wanneer Hardy een van zijn grootste vijanden haar verhaal laat doen en zij laat zien dat ze in de oorlog evengoed slachtoffer is geworden. Net als verhalen nestelen herinneringen zich in het hoofd, waar ze andere vormen aannemen naarmate de jaren verstrijken, verstrikt raken met verhalen van anderen en met fantasieën, gekleurd worden door emoties en soms (in het geval van Hardy) door haat of pijn volledig verdraaid of ontkend worden.

Anne-Gine Goemans – Honolulu King
Paperback, 347 blz., € 19,99
Ambo|Anthos, ISBN 9789041425225


Elske Jacobs woont en werkt in Nijmegen, waar ze Algemene Cultuurwetenschappen en Europese Letterkunde heeft gestudeerd. Ze is gek op kunst en boeken, maar ook op strips en animatiefilms, en wil schrijven over alles wat ze mooi vindt. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s