We zijn iets vergeten

Door: Tim Taveirne ♦ Beeld: Goran Djurovic

Ik heb het tegenwoordig niet zo begrepen op de sprekenden onder ons. Natuurlijk, ik praat ook, met vrienden en familie. Of bij de bakker. En ik doe het graag. Ik hou ervan om de zinnen zo mooi mogelijk te construeren. Enerzijds omdat ik dat leuk vind, anderzijds vanuit een gezonde rebellie tegen de afgekapte woorden en de 140–tekensregel.
Maar evengoed vind ik spreken vaak een vermoeiende bezigheid, een laf instrument om me door de stiltes heen te wurmen. Niets is zo geruststellend als een zondagavond waarop mijn wederhelft en ik woordeloos naar elkaar kijken, terwijl er rondom ons niets gebeurt. De televisie staat uit, het werk is af. Gewoon, wij, en het spreken van de stilte.

Het is natuurlijk niet altijd even idyllisch. Soms is stilte hartverscheurend. Wanneer iemand bij ons weggaat of een goed bewaard geheim eindelijk het daglicht vindt. Dan willen we niet luisteren naar haar, omdat ze ons scherp en schaamteloos vertelt wat we niet willen horen.

Ik herinner me het huis toen mijn grootouders overleden. Hoewel tussen hun teraardebestelling een kleine tien jaar zat, klonk de woonkamer in beide gevallen hetzelfde. De achtergeblevenen zwegen, luisterden naar muziek, stonden af en toe op om elkaar een schouder te geven. Tegenover de dood valt immers niets in te brengen.

De ware impact van de terreuraanslagen in Parijs was nog niet bekend, of miljoenen mensen grepen naar hun toetsenbord als ultieme vorm van verzet. Sociale media leiden ons al te makkelijk in het vangnet van de taal. We vergeten de waarde en absolute schoonheid van een blanco blad. Iedereen heeft er zo zijn mening over, reageert met versleten clichés en betuigt zijn medeleven. Er worden Franse vlaggen opgetrokken. Ach, de valse romantiek van een gemakzuchtige solidariteit.

Stilte, zwijgen, is het enige mogelijke antwoord. Elke terreuraanslag of oorlogsverklaring is een luidruchtige poging om een samenleving te ontregelen. Achter die poging schuilen geen morele of menswaardige ideologieën. Nee, zij vindt enkel en alleen een stem in de kogel. Dat is voor haar de enige weg naar betekenis en erkenning. Omdat zij weinig anders kan.
Waarom zouden we schreeuwen totdat we het doffe en laffe geluid van de kogel hebben overmeesterd? Laat ons zwijgen, laat de stilte regeren.

Het lijkt me niet onbelangrijk om een onderscheid te maken tussen twee verschillende soorten discours, wat betreft de verregaande gevolgen van terreurgroeperingen– of acties.
Enerzijds zijn er de politicologen, filosofen, specialisten ter zake, … die zich op een enigszins genuanceerde manier en met kennis van zaken buigen over de kwestie, met oog voor de kiem van de problematiek.
Anderzijds is er een overheersend sentimenteel discours dat zich laat kenmerken door uitroeptekens, onzorgvuldig geformuleerde redeneringen, pathetische citaten en verhalen van en over nabestaanden van slachtoffers of andere gedupeerden. Net dat discours smoort een heldere, weldoordachte blik in de kiem.

Ik lees verschillende berichten op sociale media waarin mensen zichzelf overleveren aan een imitatie van woordeloosheid: ‘Verschrikkelijk. Geen woorden voor.’ Waarom niet zwijgen, waarom geen blanco blad voor de mond nemen?

We sluiten onszelf op in een al te makkelijke en eenduidige vertaling van gevoelens, die haaks staat op de werkelijke impact van dergelijke schrikwekkende gebeurtenissen. De ochtend nadat enkele twintigjarigen de Franse hoofdstad – de stad van de liefde nota bene – hadden omgetoverd in een bloedblad, waren er geen protestmarsen of grote woorden. De stilte had de taal van de Parijzenaren afgenomen.

In Het zwijgen van de tragedie (2007), een bundeling van essays, bespreekt Stefan Hertmans het ‘onzegbare’ – een erfenis van laat–Romantische dichters –, de Griekse tragedie en enkele tragische schrijvers als Jacob Lenz, Friedrich Hölderlin en Paul Celan. Zij verloren zichzelf aan de waanzin of kozen voor zelfmoord. Over het zwijgen schreef Hertmans:

Zwijgen is natuurlijk ook altijd de eerste stap naar mystieke meditatie geweest … Er is geen antwoord op de fundamentele vraag waarom de mens er is, de natuur er is, of, nog radicaler en opnieuw met Heidegger, waarom het bestaan zelf bestaat. Het antwoord is altijd een zwijgen dat iets lijkt te willen zeggen, iets wat uit de kloof in de gedachten opstijgt …

We beschikken niet over het vermogen om extreme terreuracties volkomen te begrijpen. Hoezeer we het ook proberen, een deel ontsnapt altijd aan ons inzicht of begrip. Net dat ene deeltje zorgt ervoor dat we vervallen in totale ontzetting. De aanslagen in Parijs overvielen ons zoals het leven zelf; te groots en daardoor onvatbaar. We proberen onze verbijstering te kanaliseren. We zoeken naar woorden die de donkere lading dekken. Terwijl in ons allen het diepe besef regeert dat we geen antwoord kunnen formuleren.

Sommigen onder ons kozen voor het geweld als laatste antwoord. We reageerden massaal met Franse vlaggen, pathetiek, oprecht medeleven, leestekens, foto’s van onszelf in de getroffen stad, verhalen, meningen, bedenkingen, verwensingen, oplossingen, …
Maar het meest diepmenselijke, vanzelfsprekende antwoord zijn we vergeten. Zwijgen.


Tim Taveirne (1994) studeert Drama aan KASK/Conservatorium in Gent. Hij schrijft, speelt en maakt theater maar is ook te zien in enkele Vlaamse en Nederlandse kortfilms. Hij bewondert Julian Barnes en Karl Ove Knausgård. Lees meer artikelen van zijn hand.

Een gedachte over “We zijn iets vergeten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s