Een dierlijke revolutie

Dieren als spiegel voor de menselijke conditie bieden in Jacht naast een feest van herkenning, de mogelijkheid tot zelfreflectie: maken onze dierlijke driften ons wreed? Of is juist onze menselijkheid verantwoordelijk voor onnatuurlijke wreedheid?

Het Vlaamse Schrijversduo Elvis Peeters, bekend van romans als De Ontelbaren (2005) en Wij (2009), schreef ook kinderboeken zoals Het Paard (2011). Dieren fungeren vaak als succesvolle boodschappers van menselijke gebreken voor kinderen. In Jacht wordt dit succes op eveneens sprookjesachtige wijze gerealiseerd, maar nu op een manier die ongeschikt is voor de jeugd: ‘Met de andere hand trekt hij de losgetornde huid opzij, het vlees en de organen komen bloot. Geen spoor van een ziel.’ Wanneer groevewerker Erik zijn verborgen verlangen om te jagen bezegelt met het villen van een jong hertenbokje, vraag je je als lezer af waar de ziel eigenlijk ontbreekt: in het bokje of Erik?

Dit soort vragen wordt opgeroepen doordat Peeters mens en dier in afwisselende perspectieven aan het woord laat, beginnend met een mopperend paard die een jonge vos tegen het lijf loopt in het bos. Je leest hoe het paard en de vos op zoek gaan naar verdiensten in de stad, totdat het perspectief plots overschakelt naar de jacht van Erik. Steeds wordt de lezer geconfronteerd met een nieuw personage, wat in de eerste pagina’s verwarrend kan werken.

Gelukkig worden de perspectieven gestructureerd door ongenummerde hoofdstukken en komen de verhaallijnen samen in een redelijk simpel plot: de groeve waar Erik werkt lijdt onder de economische crisis en dieren blijken goedkope werknemers (een zak haver wordt geaccepteerd als salaris). In de stad werkt mensenvrouw Klara als medewerker voor het moederbedrijf en zij leidt voor de rest een eenzaam bestaan. Tot een rottweiler haar geur op snuift, terwijl hij zijn taak als hoofd van de mobiele eenheid probeert te volbrengen.

Als lezer leef je gespannen met elk personage mee. Mens en dier proberen hun plek te vinden in een maatschappij die steeds minder door mensen wordt gerund. Een van de vele grappige aspecten, versterkt door Peeters’ nuchtere toegankelijke schrijfstijl, is dat de dieren de mensen kunnen verstaan. Andersom nauwelijks: ‘daar zijn millennia van eenrichtingsverkeer aan voorafgegaan.’ Als lezer ben je heerlijk alwetend. Nieuwsgierig naar de uitkomst van elke kruising van vertellerinstanties, word je meegezogen tot het einde.

Peeters nuanceert de vermakelijk absurde negatieve ontmoetingen tussen mens en dier met ontroerende (nog steeds absurde) taferelen. De paringsdans van Klara en de rottweiler balanceert tussen het menselijke en het dierlijke, van een date op het terras tot het controversiële ‘paren’ zelf. Zelden heb ik zo gejuicht en tegelijkertijd mijn wenkbrauwen opgetrokken voor een dergelijke match. Het is belachelijk en toch aandoenlijk om te lezen hoe de rottweiler zich gedraagt als een mens voor Klara. Terwijl zij juist geniet van zijn simpele nabijheid, wat verfrissend is in onze huidige veeleisende wereld van daten.

‘Ze kijken naar elkaar, ze kijken samen naar hetzelfde zonlicht dat in de kruin van een boom speelt waarin een paar mussen van tak naar tak wippen. Dat is genoeg nu, dat ze samen een blik vinden om naar de dingen in en buiten zichzelf te kijken.’

Menselijke dialoog schiet tekort voor wat Klara en de rottweiler ervaren in hun samenzijn. Zouden Klara en de rottweiler een serieuze relatie kunnen hebben? Het is een vreemde vraag, aannemelijk gemaakt in het toegankelijke universum van Peeters. Wat normaal pervers is, is nu romantisch. Peeters speelt met wat men doorgaans acceptabel vindt en geeft hierdoor ruimte voor het herzien van onze opvattingen. Erik probeert zichzelf te overtuigen van zijn recht om te jagen, maar zijn prooien reageren met een angstaanjagende herkenbare emotie. Als een lezer nog waardering heeft voor jagen (en daarom wellicht een boek met een dergelijke titel pakt), dan weet Peeters deze waardering om te buigen in ontzetting.

De roman is ondanks haar bondigheid rijk aan referenties naar verschillende genres: soms poëtisch, soms humoristisch raar, soms horrorachtig wreed. Ook verwijst het boek naar onze huidige sociaaleconomische realiteiten: een levensvernietigende reorganisatie in de groeve, emancipatieproblemen en xenofobie met het dier als voorbeeld van de bedreigende nieuwkomer. Peeters vervlecht alles ingenieus door op het juiste moment over te schakelen naar een ander perspectief en een heldere stijl te hanteren.

‘Ze delen niet graag het domein van het intellect,’ constateert het paard tijdens een vergadering. De gecultiveerde moeder van de rottweiler merkt eveneens op dat mensen wellicht niet meer de aangewezen redelijke figuren zijn voor overleg: ‘Ze denken in patronen die niet eeuwig kunnen meegaan. Ze twijfelen.’ Een origineel geconstrueerde en toegankelijke roman als Jacht doet je inderdaad twijfelen over wat er verstaan dient te worden onder ‘dierlijkheid’ en ‘menselijkheid’: welke was ook al weer maatschappelijk wenselijk?

Elvis Peeters – Jacht
Paperback, 197 blz., €17,50
Uitgeverij Podium, ISBN 978 90 5759 7510


Laura Hendrick (1988) studeerde Literatuur en Cultuurkritiek aan de Universiteit Utrecht en is woonachtig in Amsterdam. Naast het interpreteren van films en boeken houdt zij zich bezig met reizen wanneer het maar kan. Zij laat zich inspireren door reisverslagen van o.a. Sebald, Naipaul en Steinbeck. Haar notitieboek en pen zijn dan ook net zo belangrijk als haar paspoort. Lees meer artikelen van haar hand.

Een gedachte over “Een dierlijke revolutie

  1. Ik miste een duidelijke lijn, zoals die wel in Dinsdag en in Wij zat. Nu is het van alles wat, waardoor niets goed uitgewerkt wordt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s