Een reis door het verleden

Door: Elske Jacobs

Wanneer we spreken over ‘de aard van het beestje’, bedoelen we doorgaans dat aan karakter weinig te veranderen valt. Toch vecht de hoofdpersoon in Renger voortdurend tegen zijn geslotenheid en argwaan – eigenschappen die hij van zijn vader heeft geërfd. ‘Ik ga me laten kennen,’ neemt hij zich voor, maar dat gaat natuurlijk niet zonder slag of stoot.

Gebaseerd op zijn eigen ervaringen beschrijft Nyk de Vries een jonge man die eropuit trekt naar de ‘grote stad’ en zich probeert te ontworstelen aan zijn afkomst: het Friese platteland waar men niet snel het achterste van zijn tong laat zien. Zelf is De Vries muzikant, radiomaker en schrijver. Eerder publiceerde hij de romans Rezineknyn en Prospero, in het Fries. Renger is de eerste roman die hij direct in het Nederlands schreef. In een interview met Dagblad van het Noorden verklaart De Vries: ‘Lang heb ik me laten meevoeren door een soort idee van het vrije kunstenaarschap. Ik werd altijd voor vaag uitgemaakt. Dat is het beeld dat mensen van me hadden.’

Dit is precies de manier waarop we de hoofdpersoon in Renger leren kennen. Voortdurend in gevecht met zichzelf, hij wil zichzelf veranderen en de manier waarop anderen hem zien. Hij wil zijn schil van verlegenheid en achterdocht laten vallen; eerst door de wilde kunstenaar uit te hangen, daarna door volledige openheid na te streven. Na de dood van zijn ouders probeert hij zijn leven op de rails te krijgen, met een relatie zonder geheimen.

Maar dan is daar plots Renger, de mysterieuze man in het witte pak die de hoofdpersoon op het vliegveld een lift aanbiedt naar huis, naar Amsterdam. Renger rijdt in een Volvo, dezelfde als die de hoofdpersoon vroeger had. Ook blijken ze in hetzelfde Friese dorp te zijn opgegroeid. Opvallende parallellen, en Renger weet veel – verdacht veel. Bijvoorbeeld over de vader van de hoofdpersoon, die altijd waarschuwde voor dit soort mooipraters. Vanaf dit moment loopt alles in het honderd. Achterdocht steekt de kop weer op, en de hoofdpersoon verliest zich in complotdenken. Wie is Renger? Wat doet hij hier ineens? En wat is hij van plan?

De Vries giet zijn verhaal in de vorm van een raamvertelling: de ontmoeting met Renger maakt herinneringen los en de hoofdpersoon maakt een duik in het verleden. De schrijver toont het Friesland uit zijn jeugd, dat wordt gekenmerkt door de wisselwerking tussen de hang naar traditie en modernisering. Deze tweedeling weerspiegelt de generatiekloof tussen de hoofdpersoon en zijn vader en ooms. Enerzijds keert het naamloze personage zich af van het provinciale, anderzijds is hij er trots op en identificeert hij zich met zijn vader. Regelmatig moet hij concluderen dat hij meer op zijn vader lijkt dan hij zou willen.

In de hoofdstukken over vroeger toont De Vries een groot inzicht in gecompliceerde familiebanden. Subtiel laat hij zien hoe de hoofdpersoon zijn familie in de loop der jaren in een ander licht leert zien. Dit levert ontroerende passages op, bijvoorbeeld het moment dat zijn vader en oom weer eens in discussie zijn: ‘”Wat moeten we nou met deze man!” roept hij. Mijn vader knipoogt opnieuw en dan snap ik ineens dat ze simpelweg blij zijn dat ze nog bestaan.’

Onduidelijk blijft echter waarom deze verhaallijn in de tegenwoordige tijd wordt verteld, terwijl de het ‘nu’ in de roman wordt beschreven in de verleden tijd. Daarnaast valt op dat De Vries twee verhaallijnen met elkaar verweeft die wat betreft stijl erg van elkaar verschillen: een soms weemoedige terugblik op het verleden, naast een spannende zoektocht met trekken van een roadmovie – een ‘rollercoaster’, zoals de hoofdpersoon zelf aankondigt. Nu doet die term een beetje denken aan Oprah-jargon, maar het is juist de obscure sfeer die De Vries aan deze hoofdstukken meegeeft, die er wat dik bovenop ligt. Zo verwijst hij naar de films van Jim Jarmush om de associatie met cultfilms te wekken, maar doet hier verder niets mee, waardoor de referentie oppervlakkig blijft en niet echt slaagt.

Desalniettemin is het complot waarin de hoofdpersoon zich waant spannend genoeg: aan het verleden kleven een aantal duistere herinneringen, en naarmate je verder leest begin je net als de hoofdpersoon te vermoeden dat er een verband bestaat met Renger. Helaas komen de twee verhaallijnen niet helemaal bij elkaar, waardoor je met een hoop vragen blijft zitten. Is Renger dan toch niet zo mysterieus als we dachten? Maar waarom weet hij dan zoveel? En weet hij ook iets over Reiziger, de louche kunstenaar met wie hij zoveel gelijkenis vertoont?

Het blijven losse eindjes, waaruit je als lezer je eigen conclusie moet trekken. Het is niet helemaal het einde waar je hoopvol naartoe leest, maar dat neemt niet weg dat Renger ook een goed uitgewerkte familiegeschiedenis bevat. Uiteindelijk gaat de roman over een erfenis – zowel in materiële als immateriële zin. Renger opent deuren die de hoofdpersoon lang gesloten heeft gehouden, laat hem nadenken over zijn afkomst en leert hem op die manier zijn vader begrijpen en zo ook zichzelf.


Elske Jacobs woont en werkt in Nijmegen, waar ze Algemene Cultuurwetenschappen en Europese Letterkunde heeft gestudeerd. Ze is gek op kunst en boeken, maar ook op strips en animatiefilms, en wil schrijven over alles wat ze mooi vindt. Lees meer artikelen van haar hand.

Een gedachte over “Een reis door het verleden

  1. Het is dat Renger opgedeeld is in hoofdstukken, anders had ik het in één adem uitgelezen en ik moet zeggen dat me dat met weinig boeken echt lukt. Meestal komt er wel een punt waarop je even minder geboeid bent en het neerlegt.
    Het is een verhaal dat prima een open einde kan hebben. Je wordt gedurende een periode meegenomen in het leven van de hoofdpersoon, met al zijn gevoelens, ideeën en interpretaties van het leven. Het enige dat je hoeft te doen is je te laten meevoeren. Met de wijze waarop Nyk de Vries dit boek geschreven heeft, kost dit geen enkele moeite.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s