Reis van een Thora

Door: Francine Maessen

In Emanuel, het debuut van de Rotterdamse schrijver Chris Buitendijk (1979), gaat de schrijver op zoek naar de vorige eigenaar van een Thora die al drie generaties in het bezit is van de familie Buitendijk. Met alleen een naam, een adres en een bonnetje van een zaak die doet in kappersspullen loopt hij de stadsarchieven af. De gaten die overblijven in het verhaal vult hij met fantasie en inlevingsvermogen in. We beginnen bij Emanuels bar mitswe in 1909 en volgen hem langs adolescentie, huwelijk en vaderschap. De verschillende reacties op de dreiging vanuit Duitsland worden gerepresenteerd door Emanuel, die het niet wil geloven, zijn oude vader, die niet weg wil uit Rotterdam en Emanuels broer, die naar Amerika vertrekt.

De stukken fictie over Emanuels leven worden onderbroken door twee andere soorten tekst. De schrijver breekt af en toe in zijn eigen verhaal in en vertelt over stukjes onderzoek naar Emanuels leven, zoals een bezoek aan een archief of een telefoongesprek met een rabbijn. Dat deze stukken schaars zijn zegt Buitendijk al in de proloog. Door een gebrek aan bronnen heeft hij veel over het leven van Emanuel zelf moeten verzinnen. Daarnaast krijgen we ook stukken te lezen over de geschiedenis van Rotterdam, over veranderende straatbeelden en de context waar Emanuel in leefde, ondersteund door mooie zwart-witfoto’s. Ondanks dat dit een interessante extra dimensie biedt aan het verhaal, zijn de stukken soms een beetje onhandig aangegeven waardoor je ineens uit het verhaal gerukt wordt.

Jammer is dat de schrijfstijl nogal eenzijdig blijft. Hierdoor komen de personages niet goed uit de verf. Verschillende perspectieven volgen snel op elkaar maar iedereen lijkt dezelfde soort denkwereld te hebben, zelfs bij Emanuel en zijn vrouw Sientje, die volgens het boek tegenpolen zouden moeten zijn. Dit leidt er dan ook toe dat de persoonlijke relaties in het boek vooral uit clichés bestaan. Het gebrek aan dialoog zorgt voor een grote afstand tot de personages. Dit komt vooral doordat er wel een hoop gepraat wordt, maar dit wordt bijna allemaal in indirecte rede weergegeven. Ook lijkt de redactie wat steken te hebben laten vallen met het eruit vissen van onduidelijk geformuleerde en onnodige bijzinnen.

De schrijfstijl wordt echter gecompenseerd door een overvloed aan historische details. Het onderzoek naar Emanuels leven mocht dan niet zo soepel verlopen, Buitendijks algemene historische onderzoek lijkt goed in elkaar te zitten. Niet alleen in de stukjes non-fictie, maar ook in het verhaal stikt het van de interessante details over de leefwereld van Emanuel en de stad. Hier komt de enigszins simpele schrijfstijl dan wel weer wat beter van pas, omdat het de mogelijkheid schept dingen uitgebreider uit te leggen die voor de personages vanzelfsprekend zullen zijn geweest. De verklarende woordenlijst achterin, met Hebreeuwse en Jiddische woorden, lijkt in het begin dan ook overdreven (bar mitswe en mazzeltof kennen we toch wel) maar later blijkt het toch prettig om onbekendere woorden (zoals sjive of lech lecha) op te kunnen zoeken.

Op literair niveau heeft Buitendijk dus (nog) niet zo veel te bieden, maar vanuit historisch oogpunt is Emanuel behoorlijk geslaagd. Door de vele straatnamen en omschrijvingen van locaties zal het boek zeker Rotterdammers een mooi kijkje bieden in het Rotterdam van voor het bombardement.

Uitgeverij Douane
ISBN: 9789072247834
Prijs: €17,50


Francine Maessen (1993) studeert Film- en literatuurwetenschap aan de universiteit van Leiden en woont in Oegstgeest. Ze heeft een voorkeur voor oude boeken, bijzondere uitgaven en klassieke literatuur. Lees meer artikelen van haar hand.

Een gedachte over “Reis van een Thora

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s