Wanneer de werkelijkheid het van de fantasie wint

Door: Daphne Jager

Jonathan woont met zijn zwijgzame vader en emotioneel labiele moeder in een twee-onder-een-kapwoning. Zijn moeder valt vaak zonder reden tegen hem uit en met zijn vader heeft hij weinig. Toch redt hij zich, vooral door in zijn zandbak op te gaan in zijn eigen fantasieën. Zelfs als zijn moeder het huis verlaat, vlucht Jonathan weg in zijn eigen wereldje. Maar hoe lang blijven luchtbellen intact?

Krijn Peter Hesselinks debuutroman Moederziel geeft op deze vraag alleen impliciet antwoord. Wat wel al gauw duidelijk wordt, is dat Jonathan zijn moeder – ook vele jaren later – heel erg mist. Als hij tijdens een vakantie met zijn vader en zijn vriendin in Drenthe zijn moeder opeens op een bankje ziet zitten, is hij dan ook blij verrast. De oud uitziende, licht dementerende vrouw gaat een paar keer bijna letterlijk van haar stokje, maar Jonathan lukt het om haar voor zich te winnen en samen brengen ze een gezellige middag door.

Toch zijn Jonathans problemen daarmee nog niet de wereld uit. Hij ergert zich tijdens het weekje vakantie enorm aan zijn chagrijnige, niet-communicatieve vader en ook tussen Jonathan en zijn vriendin Mariëlle loopt het niet lekker. Willen ze wel of geen kindje? Was de keuze om samen te gaan wonen de goede? De sfeer is om te snijden: er wordt gezamenlijk wat in de tuin van het vakantiehuisje gewerkt maar dat is dan ook de enige sociale activiteit die ondernomen wordt.

Geen wonder dat Jonathan zich zo vastklampt aan zijn moeder, die hij – na jarenlange absentie – weer in zijn armen kan sluiten. Natuurlijk, ze is oud en verstrooid en lijkt vooral geïnteresseerd in Jonathans vriendin en bovendien wordt Jonathan kwaad op haar om haar onverschillige reactie als hij over zijn vader vertelt – toch mag hij deze vrouw. Hij huilt even later zelfs uit in haar schoot.

Wat we niet mogen vergeten, is dat Jonathan al sinds zijn jonge jaren een grote fantast is: hij droomt zichzelf met het zandbakzand naar de Sahara, hij zit met buurmeisje Fleur hoog in de boom alsof het een piratenschip is en hij denkt dat zijn moeder naar Amerika geëmigreerd is. Als lezer gun je Jonathan zijn fantasieën, want ze zijn zijn redding. Bovendien: hoewel sommige fantasieën uit de lucht komen vallen (wolken die fluisteren dat je je bij hen moet voegen, draken die over bruggen komen aandenderen), maken deze het verhaal wel sterker. Maar laat ik eerlijk zijn: als je Moederziel leest, is het vooral Jonathans jeugd die boeit, verwondert en je bij de strot grijpt. De rest van het verhaal – dat zich in Jonathans volwassen leven afspeelt – is geregeld ontoegankelijk en onrealistisch, deels doordat je alles vanuit Jonathans fantasievolle (lees: vertroebelde) blik ziet.

Het laatste wat we over Jonathans jeugd lezen, is een droom wanneer zijn moeder net vertrokken is en ook zijn buurmeisje niets meer hem te maken wil hebben. In die droom zit Fleur in een boom die met een kettingzaag door haar oom wordt omgezaagd en is ze voorgoed verloren voor hem, maar ook hijzelf zit in een boom die wordt omgezaagd – door zijn bloedeigen vader. Hier lijken droom en werkelijkheid elkaar te raken.

Toch is dit sombere droombeeld niet het slotakkoord van dit boek: we keren namelijk nog één keer terug naar het nu, waar inmiddels alle personages zich hebben verzameld rond het vakantiehuisje. Daar wordt eindelijk duidelijk wat er met moeder is gebeurd, volgt er een laatste tour de force van Jonathan en eindigt het verhaal wat gezapig. Dat laatste is jammer, want het doet het hele rauw-realistische van het boek teniet. Want dat is wat dit boek de moeite waard maakt: de tragische manier waarop een jongensleven wordt geschetst. Een jongensleven dat we mogelijk kennen uit onze eigen omgeving, getekend door een vechtscheiding of iets vergelijkbaars.

Luchtbellen zijn er om doorgeprikt te worden, zal de realist zeggen, en ik geef hem gelijk. Natuurlijk kan de waarheid veel pijn doen. Natuurlijk gun je het geen enkel kind dat zijn ouders op bruuske wijze uiteengaan en er geen woordje van liefde overblijft. Toch wil iedereen dat de waarheid boven tafel komt. Het is het verlangen naar waarheid dat je geboeid houdt tijdens het lezen van dit boek. Jammer dat het verhaal soms ongeloofwaardig overkomt, vooral als het emoties betreft: mensen die kwaad zijn, zijn even later helemaal happy; een meisje dat haar tong uitsteekt, is het volgende moment de beste vriendin; een meisje dat koffie knoeit, is opeens de ware. Maar de intensiteit van Jonathans observaties en de vaart waarmee die beschreven worden, maken van Moederziel een authentieke, boeiende debuutroman die het verdient gelezen te worden.


Daphne Jager (1987) studeerde Nederlandse taal- en cultuur in Nijmegen. Ze is een echte lettervreter. Naast lezen is schrijven favoriet. Gedichten, essays, recensies – het kan allemaal. Op Passionate Platform maakt ze je warm voor mooie nieuwe boeken. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s