Onbekommerd in de zwarte gaten

Leven en werk van Hans Verhagen

Vandaag wordt Hans Verhagen – dichter, beeldend kunstenaar, journalist, filmmaker – 77 jaar. In mei verschijnt zijn verzameld dichtwerk Alle Gedichten bij uitgeverij Nijgh & Van Ditmar. In de Hans Verhagen-special van Passionate Magazine uit 2009, schreef Erik Brus onderstaand artikel over het rijke, steeds zoekende leven en werk van Verhagen.

Lang is in wezen te / kort, / breed te / smal. // Later past het. schrijft Hans Verhagen in zijn gedichtencyclus ‘Cocon’ uit 1967. Bewegen tussen uitersten, en tegelijkertijd zoeken naar een kern, is typerend voor leven en werk van Verhagen. Als journalist, dichter, filmer, programmamaker en schilder heeft hij sinds de jaren vijftig steeds dicht op de huid gezeten van de maatschappelijke en culturele veranderingen in Nederland. Herhaaldelijk liep hij er op vooruit. Tegelijkertijd bleef hij bij wat als een persoonlijke essentie beschouwd kan worden. Of hij keerde ernaar terug wanneer hij onder invloed van de tijdgeest was afgedreven.

Rusteloos
Hans Pieter Verhagen wordt geboren op 3 maart 1939 te Vlissingen. Hij is de middelste van drie zonen. Zijn ouders zijn vanuit Den Haag naar Vlissingen verhuisd toen vader daar als notaris werd benoemd. Hans geniet als jongen veel vrijheid op het uitgestrekte eiland Walcheren. Zijn ouderlijk huis ligt aan de Boulevard en kijkt uit over de Noordzee. Veel gebeurt er echter niet op het eiland, dat zich vooral bezighoudt met wederopbouw na de oorlogsjaren. ‘Wij jammerden niet omdat het vroeger zoveel mooier was – wij hadden geen vroeger. Wij waren oorlogskinderen,’ schrijft hij later in de Volkskrant. Hij heeft moeite met gezag en wisselt verschillende malen van middelbare school. De eenvormigheid van zijn directe omgeving staat in sterk contrast met zijn rusteloze innerlijk.
Op zijn vijftiende trekt hij de aandacht van medeleerlingen op het lyceum door ongevraagd bizarre monologen af te steken en dichtregels te citeren. Hans krijgt de bundel Van de afgrond en de luchtmens in handen van dichter en kunstenaar Lucebert, het is een openbaring. Lucebert draagt in zijn werk vitaliteit en vrijheidsdrang uit en is een voortrekker binnen het keurige, eenvormige Nederland van de jaren vijftig. In deze periode ontdekt Hans eveneens de aanstormende dichter en kunstenaar Armando, die met grimmige, rauwe gedichten het alledaagse de poëzie binnentrekt.
Hans schrijft sinds enkele jaren zelf gedichten. Zijn vader vindt dat hij zich beter op school kan concentreren, al draait diens mening later bij. Moeder, die toch al affiniteit met literatuur heeft, volgt het schrijfwerk van haar zoon met belangstelling. Hans verdiept zich met enkele gelijkgestemde vrienden in nieuwe jazz van Charlie Parker, en in beeldende kunst, van onder meer de Cobra-groep met Karel Appel, die de nadruk leggen op spontaniteit en expressiviteit. Datzelfde doen de zgn. Vijftigers, de groep dichters waaronder Remco Campert, Gerrit Kouwenaar en Simon Vinkenoog, die met de gezapige, klassieke dichtkunst willen afrekenen. Al deze kunstenaars vertegenwoordigen een bevrijding van conventies. Hans krijgt een schoolvriendinnetje, Conny Tavenier. Maar na een nieuwe aanvaring met het gezag verlaat hij op zijn zeventiende voortijdig de hbs.

Journalistieke inslag
zwart gat1
Na bemiddeling door zijn vader wordt hij in 1957 leerling-journalist bij de Provinciale Zeeuwse Courant. Hij frist er rubrieken op met originele ideeën en schrijft met succes artikelen over regionale onderwerpen. Hij is enkele maanden copywriter bij een reclamebureau, en verhuist naar Rotterdam waar hij eindredacteur wordt bij het Algemeen Dagblad. Daar begint hij een tweewekelijkse jongerenrubriek, ‘Pagina Q’. Het is ‘de eerste volwassen jeugdpagina, waarin Verhagen schrijft over wat hem boeit: moderne poëzie, dito jazz, idolen en rages’, zoals de Haagse Post de rubriek omschreef.
Verhagen heeft nog nauwelijks contacten in de literaire wereld. Hij bezoekt een avond over het Vlaams/Nederlandse literaire tijdschrift gard sivik in het Rotterdamse Lantaren/Venster. Enkele maanden later, begin 1960, ziet hij twee van de redacteuren, de Rotterdammers Hans Sleutelaar en Cor Vaandrager, in café Melief Bender. Verhagen spreekt hen aan en laat een gedicht zien waaraan hij werkt. Sleutelaar reageert vanuit de ideologie van gard sivik. De dichters die zich rond het tijdschrift verzamelen, waaronder ook Armando, schrijven koele poëzie. Ze verheffen zich niet boven de alledaagse werkelijkheid om hun persoonlijk gevoelsleven te onderzoeken, zoals meer klassieke dichters doen. Ze kijken met een registrerende, journalistieke inslag naar de welvaartsmaatschappij die ontstaat. Financiële handel, sport, mode, toerisme, televisie bepalen steeds sterker het dagelijks leven. Deze dichters bevestigen liever dan dat ze hiertegen protesteren. Rotterdam, dat in hoog tempo uit de ruïnes van de oorlog verrijst, is er een perfecte uitvalsbasis voor.
Verhagen krijgt in Melief Bender te horen dat zijn gedicht koeler, minder emotioneel moet. Hij sluit vriendschap met Sleutelaar en Vaandrager, zij worden literaire bondgenoten. Bovendien is zijn eerste tijdschriftpublicatie in aantocht. In Podium, het tijdschrift dat met de Vijftigers wordt geassocieerd, verschijnt dat jaar ‘Zonsondergang (’58)’, over een opgroeiende jongen die de vurigheid van het leven op zich af voelt komen – de ‘eeuwige vlam’ die ruim veertig jaar later de titel vormt van Verhagens verzamelde gedichten. Nog net op tijd kan hij de drukproeven van zijn debuut aan zijn moeder, die kanker heeft en stervende is, laten zien.

Romantiek en industrie

zwart gat2Najaar 1960 trouwt Verhagen met Conny. Ze vestigen zich in Vlissingen en krijgen een zoon, Norman. Verhagen wordt verslaggever en later redacteur bij de Haagse Post. Het weekblad maakt school met vernieuwende, onbevangen journalistiek. Reporters nemen sport, muziek, landleven even serieus als traditioneler journalistieke onderwerpen als politiek of economie. Verhagen publiceert nieuwe gedichten in Podium, en gard sivik waar hij toetreedt tot de redactie. Het is een roerige tijd, Verhagens nieuwe vrienden uit de kunstkringen komen op bezoek, drank en drugs worden gebruikt. Er is veel saamhorigheid en optimisme. Verhagen krijgt sterke interesse voor de popmuziek die overwaait uit Engeland en de V.S., Sleutelaar en Vaandrager zijn vooral jazzliefhebbers.
Gard sivik wordt spreekbuis van vooral de Nederlanders, de meeste Vlaamse redacteuren haken af. De Bende van Vier – Armando, Sleutelaar, Vaandrager en Verhagen – wordt steeds uitgesprokener en zet zich af tegen de Vijftigers, die ondanks hun vernieuwingen te dichterlijk worden bevonden. Het ‘anti-poëtische’ tot poëzie maken is het uitgangspunt van de gard sivik-ideologie. De kunstenaar verheft zich niet maar selecteert uit wat de rauwe werkelijkheid aanbiedt. ‘Niet bemoraliseren … of verkunsten, maar intensiveren. Werkmethode: isoleren, annexeren. Dus: authenticiteit,’ licht Armando toe in een pamflet.
Vaandrager bewerkt reclameteksten, Armando schrijft gedichten over boksers, Sleutelaar verwijst naar W.O. II met het provocerende gedicht ‘Wollt ihr die Totale Poesie?’ Vele critici vinden hun werk gemakkelijk, zelfs kinderlijk, maar sommigen juichen toe dat de poëzie uit haar ivoren toren wordt gehaald. Verhagen bevindt zich in een spraakmakende literaire beweging en dat komt hem goed uit. Maar de lyrische, persoonlijke toon van zijn eerste gedichten verdwijnt niet uit zijn werk, en Verhagen blijft bewonderaar van de Vijftigers. Volledig beantwoorden aan de strenge principes van gard sivik doet hij niet.
zwart gat3Dat blijkt in 1963 wanneer, na de geprezen eigen beheer uitgave Anatomie van een Noorman, Verhagens officiële debuut Rozen & motoren verschijnt. Natuurbeelden ontleend aan het Zeeland van zijn jeugd worden afgewisseld met impressies van opkomende industrie en mediacultuur. Romantische, individuele bevlogenheid gaat gepaard met tweeslachtige indrukken van de nieuwe, verzakelijkte tijd. Het (bio)logische gevolg van mij: / een afgebeeld & afgeluisterd leven / bekend van radio en televisie. // Afstervende stappen, gaat de mens, / overwoekerd door communicatie, / en baart opzienbarend verder – op. De bundel, het forse resultaat van een jarenlange, gestage ontwikkeling, is zowel bij publiek als critici een succes. Hans Warren schrijft ‘zulke stemmen zijn schaars, ze komen één- of hoogstens tweemaal in een eeuw voor’.
Gard sivik maakt in 1963 een ultiem statement met het einde Vijftig-nummer (op het omslag een verkeersbord met een streep door het getal 50). Twee jaar later presenteert de redactie, aangevuld met kunstenaar Henk Peeters, opvolger De Nieuwe Stijl. Het tijdschrift in pocketvorm besteedt aandacht aan literatuur en beeldende kunst. Met name kunststroming Nul/Zero, waar Armando’s beeldend werk toe gerekend wordt, ligt in het verlengde van gard sivik: onpersoonlijke selecties uit bestaand materiaal dat zoveel mogelijk ongewijzigd blijft. Er verschijnen slechts twee uitgaves van De Nieuwe Stijl, het steeds verder doorgevoerde minimalisme blijkt een eindpunt.
De Bende, die Verhagen toch al beknelde, valt uit elkaar. Armando toont zich een almaar veelzijdiger kunstenaar en muzikant met een donker-romantisch karakter. Sleutelaar richt zich op journalistiek, copywriting en wordt uitgever; hij publiceert één dichtbundel met de veelzeggende titel Schaars licht (1979), vijfentwintig jaar later gevolgd door een verzameling Rotterdamse kwatrijnen, Vermiste stad. Vaandrager probeert de Nieuwe Stijl-principes trouw te blijven. Maar door drugs en psychische problemen brengt hij nog slechts enkele – in kleine kring zeer bewonderde – dichtbundels en prozaboeken uit. Hij overlijdt, na een korte come-back, in 1992.

Gooise matras
Voor Verhagen begint in allerlei opzichten een nieuwe tijd. Hij verhuist in 1965 met Conny en Norman naar Amsterdam. Op de legendarisch geworden dichtersmanifestatie Poëzie in Carré leest hij zijn nieuwe cyclus ‘Kanker’: onheilspellende maar gortdroge observaties over ziekte die het publiek doen lachen. Hij neemt na vier jaar afscheid van de Haagse Post, ook zijn journalistiek werk is een beperking geworden.
zwart gat 4De optimistische en kleurrijke pop- en sixtiescultuur dringt steeds sterker vanuit Engeland en Amerika door in Nederland, en vooral in Amsterdam. Verhagen ervaart het als een bevrijding na de koele en afgemeten Nieuwe Stijl-periode. In opdracht van de VPRO-televisie zet hij het jongerenprogramma Hoepla op, samen met Wim T. Schippers, Wim van der Linden en Trino Flothuis. De eerste aflevering in juli 1967 bevat onder meer een voordracht van C.B. Vaandrager en interviews door Verhagen met Pete Townsend van The Who en Eric Clapton uit Cream. De opzet en vormgeving van het programma zijn opzettelijk chaotisch. Verhagen heeft de avond voor de opnames het jonge fotomodel Phil Bloom gebeld of ze voor 150 gulden naakt door de studio wil komen wandelen. Ter plekke wordt haar lichaam alleen met slingers bloemen bedekt. Ze loopt met een vaas door het beeld en laat die opzettelijk uit handen vallen.
De volgende dag zeggen tientallen geschokte VPRO-leden hun lidmaatschap op. De VPRO stuurt hen een brief en verklaart niet ‘een volledige affiniteit met de gedachtenwereld’ van het ingehuurde team achter Hoepla te hebben. Het aantal opzeggingen zal na de komende twee afleveringen tot honderden uitgroeien.
De programmamakers trekken zich niet veel aan van hun weinig loyale opdrachtgever. In Hoepla 2 verschijnt Phil Bloom opnieuw. Gezeten in een rieten stoel leest ze een bericht voor uit Het Vrije Volk, dat de VPRO een nieuwe naaktopname van haar dreigt tegen te houden. Dat blijkt onjuist want zij laat de krant zakken en toont langdurig haar blote borsten. Nog meer verontwaardigde reacties volgen. Op vragen in de Tweede Kamer antwoordt premier De Jong dat Hoepla wel ‘van een slechte smaak’ getuigt maar niet zover gaat dat maatregelen tegen het programma getroffen moeten worden. Tot in Duitsland en Amerika word het baanbrekende fragment herhaald en Phil Bloom gaat de geschiedenis in als de eerste naakte vrouw op de Nederlandse televisie.
Hoepla 3 wordt uitgezonden met twee weken uitstel omdat de VPRO een item met beelden van de Tweede Kamer-discussie versneden met een striptease-scène, verbiedt. Deze uitzending bevat wel een studio-optreden van the Jimi Hendrix Experience en een portret van Jan Cremer in New York. De VPRO-directie houdt de uitzending van aflevering vier tegen en daarmee eindigt Hoepla. ‘Het Hoepla-team heeft de volle betekenis leren kennen van het schalks gelanceerde begrip “gooise matras”. Het is iets om op te slapen,’ blikt het team spottend terug in het door Verhagen samengestelde boek De gekke wereld van… Hoepla.
In hetzelfde jaar 1967 ontdekt hij de Zeeuwse beatgroep Group 69 Sect. Onder Verhagens invloed gaan ze psychedelische rock spelen, en hij verzint een nieuwe bandnaam: Dragonfly. De band ontwikkelt een opvallende act met beschilderde gezichten. Verhagen regelt een platencontract voor de band en zorgt voor promotie. Er volgt een uitgebreide tournee, waarin een voorprogramma voor Pink Floyd, en een optreden op kasteel Drakensteyn voor Prins Claus en Prinses Beatrix. Verhagen produceert Dragonfly’s eerste single ‘Celestial Dreams’, die een bescheiden succes wordt. De tweede single slaat echter niet aan, en een geplande lp wordt niet uitgebracht. Ieder gaat zijns weegs.

Leren stilstaan
Dat Verhagens leefwereld is veranderd blijkt volop in zijn tweede dichtbundel Sterren cirkels bellen (1968). Enerzijds is nog sprake van de zakelijkheid van eind jaren vijftig en begin zestig: televisiebeelden, glasvezelkabels, urbanisatie. Maar een vrijer, emotioneler leven breekt daar veelvuldig doorheen. Er is sprake van een ondragelijk geworden harnas en Wij schaffen ons ballen en ballonnen aan, / en gaan waar de zon altijd schijnt, / en de lucht feestelijk naar bloemen geurt. De ontvangst is grotendeels enthousiast: Verhagen heeft uitgangspunten van De Nieuwe Stijl – onopgesmukt realisme, het harde grotestadsleven – op vanzelfsprekende wijze verbonden aan de nieuwe tijd. ‘De onder invloed van psychedelische middelen ervaren wereld kàn tenslotte geen andere zijn dan de alledaagse – doodeenvoudig omdat er maar één wereld is,’ prijst dichter Riekus Waskowsky de ‘realistische benadering’ van Verhagen in NRC.
zwart gat5Maar voor Verhagen is alweer een nieuwe fase aangebroken. Hij trekt zich terug uit het artistieke leven in Amsterdam en verdiept zich thuis in het boeddhisme en het leven van Jezus. Het verlangen om beperkingen te overstijgen neemt nu de vorm aan van (religieuze) introspectie. Jezus’ transcendentale, verzoenende karakter inspireert overigens velen in de nieuwe tegencultuur van de jaren zestig. Tegelijkertijd vervreemdt Verhagen van Conny, die met Norman tijdelijk in Vlissingen gaat wonen. Verhagen maakt reizen naar het Verre Oosten die hij bekostigt door goudstaven te smokkelen. In opdracht van lokale organisaties krijgt hij in Zwitserland een vest vol goudstaven aan onder zijn kleding en vliegt dan naar India of Japan – nog niet zo een riskante bezigheid als het begin jaren zeventig met de opkomst van vliegtuigkapingen zal worden. Met name in India heeft hij de ervaring onderdeel te zijn van een groter, harmonieus geheel.
Terug in Nederland trekt hij zich terug in een huisje op Walcheren. In de tv-reportage Waar is Hans Verhagen? spreekt hij, met baard en lang haar, over Jezus. De religieuze identificatie neemt snel af, maar het zoeken naar verzoening blijft. De liefde, in allerlei verschijningsvormen, is dan ook het thema van Duizenden zonsondergangen uit 1971. Opvallend is de eenvoud van de taal, waar die voorheen vaak zo tijdspecifiek was. De toon is lyrisch, mystiek soms. Een aantal gedichten gaat over de verwijdering tussen een machteloze ikfiguur en zijn ongrijpbare geliefde. Er is introspectie, schuldgevoel en twijfel. Verbonden met voeten verslaafd aan vergaan / moet ik leren stilstaan, ik, / die het maken moet, moet zelf gemaakt worden. De bundel vindt een breed publiek en krijgt veel media-aandacht. De NOS maakt een halfuur durende ‘tv-vertaling’ van de bundel, met balletdansers en een koor onder leiding van Louis Andriessen.

Vervreemding
In 1973 wordt Verhagen medewerker van het VPRO-televisieprogramma Gat van Nederland van Hans Keller. De reportages kenmerken zich door Verhagens ongedwongen manier van interviewen die vertrouwen wekt bij zijn gesprekspartners. De bewegende handheld camerabeelden versterken dat effect. Hij maakt onder meer portretten van de omstreden forensische kliniek Mesdag en een uitstervend zusterklooster. Later is hij zelfstandig programmamaker voor de VPRO met films als Heilige plaatsen, opgenomen in Israël, en het samen met Armando gemaakte, avondvullende Geschiedenis van een plek over concentratiekamp Amersfoort.
Ondanks pogingen weer bij elkaar te komen loopt de relatie met Conny af. Verhagen begint een verhouding met Doré Steenman. Conny leeft teruggetrokken in Vlissingen krijgt steeds grotere psychische problemen. Na psychotische aanvallen en herhaaldelijke zelfmoordpogingen maakt zij in 1986 een eind aan haar leven.
zwart gat6.jpgVerhagen begint heroïne te gebruiken. Gedurende een kleine tien jaar is hij bezig met pogingen tot afkicken en terugvallen in verslaving. Hij komt slechts sporadisch tot gedichten. Wel lukt het zijn filmwerk voort te zetten, hij lijkt zelfs aan een succesvolle tv-carrière bezig. In de talkshow Verhagen-Cadabra (1979) ontvangt hij onder meer de beruchte weduwe Rost van Tonningen. Na vijf afleveringen wordt de reeks stopgezet. Verhagen begint zich vervreemd te voelen van de televisiewereld. Schrijven geeft hem meer voldoening, realiseert hij zich. Maar vanwege geldnood blijft hij vooralsnog programma’s maken.
Voorjaar 1983 – heroïne heeft plaatsgemaakt voor methadon en alcohol – schrijft hij plotseling nieuwe gedichten die leiden tot de eerste bundel in twaalf jaar, Kouwe voeten. Verhagen roept een lege, uitgebluste wereld op. De vervoering is verdwenen, de ikfiguur voelt zich emotioneel uitgehold en schuldig om het verlies van een grote liefde. Ik wilde jammeren en juichen, / maar ik dorst niet. / Jij deed het allemaal. Naar eigen zeggen moest Verhagen niet alleen afkicken van middelen maar ook van de jaren zestig. In de laatste paar gedichten wordt erop gezinspeeld dat nieuwe vooruitzichten gloren. Daar moet de lezer het voorlopig mee doen. Sommige critici menen dat het poëtisch vuur bij Verhagen is gedoofd.

Intuïtief
zwart gat7.jpgZijn film over dichter J.C. Bloem, Een man van weinig woorden, gaat in première. Maar in 1984 stopt Verhagen met filmwerk. Hij zal niet meer in dienstverband treden. Hans’ relatie met Doré eindigt, al blijven zij contact houden. Hij ontwikkelt een sterke vriendschappelijke band met een jong buurmeisje, dat in verschillende gedichten terugkeert en hem nieuwe energie geeft. Tegen de grauwe tijdgeest van begin jaren tachtig in begint Verhagen zich op te maken met oogschaduw, nagellak en oranjerood geverfd haar. Het roept veel reacties op en is een voorbijgaande fase. Later zegt hij dat het vooruitwijst naar zijn schilderwerk. Hij woont en werkt alleen, schrijft nieuwe gedichten, muziek en songteksten.
In korte tijd maakt hij zich schilderen eigen. Hij heeft dat nooit zien aankomen, het gebeurt intuïtief. Bevriende kunstschilders moedigen hem aan, en vanaf 1985 zijn er succesvolle tentoonstellingen. Het begint met ‘rippings’, beschilderde, gescheurde en opgeplakte mannenonderbroeken. Daarna volgt een lange reeks, steeds groter wordende, kleurrijke schilderijen. Gestaltes – veel kinderen – vol expressie die in hun omgeving opgaan of er juist uit lijken te willen breken. Dramatisch, soms melancholiek, vooral levenslustig.
De bundels Autoriteit van de emotie (1992) en Echoput & luchtkasteel (1995) gaan thematisch verder waar Kouwe voeten ophield. Veel gedichten gaan over het verliezen van liefde, belanden in een niemandsland, zoeken naar betekenis. Maar de toon is vitaler en het perspectief wordt breder. De ontvangst is gereserveerd. Maar vanaf Triomfantelijke wandelingen (2000) volgt in hoog tempo een reeks bundels die door een nieuwe generatie lezers en recensenten worden geprezen. In 2003 organiseert het zwart gat8.jpgLetterkundig Museum een tentoonstelling over zijn leven en werk, Tegen alle bloedvergieten en kanariepieten in, met bijbehorend schrijversprentenboek. Eeuwige vlam, de verzamelde gedichten met twee nieuwe reeksen, verschijnt datzelfde jaar. In december 2008 wordt bekendgemaakt dat hem de P.C. Hooft-prijs 2009 zal worden toegekend. ‘Zowel tijdens de jaren zestig als in de 21ste eeuw schreef Verhagen verbluffend goede poëzie,’ aldus de jury. ‘Vanwege zijn humor, zijn engagement, zijn poëtische durf en eigenzinnigheid dragen wij hem voor.’
Bundels zijn gestaag blijven uitkomen: Quasi-kamikaze (2002), Moeder is een rover (2004), Draak (2006) en Zwarte gaten (2008). In 2009 wordt hem de P.C. Hooft-prijs voor poëzie toegekend ‘vanwege zijn humor, zijn engagement, zijn poëtische durf en eigenzinnigheid’. Enerzijds blijft in de nieuwe gedichten het verlangen het alledaagse te ontstijgen. Tegelijkertijd is er betrokkenheid met de wereld, al is die vol namaak, volgzaamheid en gemakzucht. De passie om in vrijheid te leven en schrijven is onverminderd. Verhagen wisselt onnavolgbare beelden en gedachtensprongen soms rustig af met lelijke taal en opzichtig rijm. Ook dat is blijkbaar mogelijk binnen de zelfverworven onafhankelijkheid van levenlang schrijven. De toon is vaak stellig en bezwerend, wat de gedichten aanstekelijk maakt. De hoofdpersonages die worden opgeroepen blijven echter zoekend en vol beweging. Zoals in Zwarte gaten: Maar brak hij onverwacht die ruimte geruchtmakend open /… / zou hij door zijn trouwe aanhang worden afgeschoten. Toch wordt die ruimte steeds bevochten. Wie onbekommerd in de zwarte gaten stapt / zal zich een heldere hemel verwerven.

Dit artikel verscheen eerder in het maart-april 2009 nummer van Passionate Magazine, een special over Hans Verhagen.


Erik Brus publiceerde met Fred de Vries het boek Gehavende stad, muziek en literatuur in Rotterdam van 1960 tot nu en is medesamensteller van verzamelboek ROTTERDAM. Hij realiseerde i.s.m. Laurens Abbink Spaink de novelization Zwartboek van de film van Paul Verhoeven. In 2015 verscheen het mede door hem samengestelde boek Ken zó in Boijmans – Frans Vogel 80 (Studio Kers). Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s