Moeders mores

Door: Elske Jacobs

Een man die je volledig kunt beheersen en tot je eigendom kan maken: de ultieme vrouwelijke fantasie? In ’t Jagthuys lijkt het er wel op. In deze sprookjesachtige roman wordt de hoofdpersoon de eerste vijfendertig jaar van zijn leven binnen gehouden door zijn moeder om vervolgens ten prooi te vallen aan de jonge Vera, die deze kluizenaar helemaal voor zichzelf wil.

In een interview met Passionate Platform gaf schrijver Merijn de Boer al eens aan dat hij het liefst schrijft over onaangepaste figuren, over ‘maatschappelijk melaatsen’. Dit is precies hoe je de personages uit ’t Jagthuys kunt typeren. Binnert (what’s in a name) heeft zijn leven lang vrijwel geen voet buiten het spookachtige landhuis van zijn moeder gezet, en heeft in totaal slechts zestien andere personen ontmoet. Vera is nummer zeventien: zij wordt door Binnerts moeder Neeltje ingehuurd om hem in zijn seksuele behoeftes te voorzien.

De eerste ontmoeting tussen de twee vrouwen beschrijft perfect de onwerkelijke setting van het verhaal en de eigenaardige personages om wie het draait:

Er was geen bel. Een neerwaarts hangende schep diende als deurklopper. Ik greep de steel en liet het blad drie keer tegen het hout vallen.
Deze schep, zo stelde ik me voor, woelde eerst een molshoop open en ging vervolgens, dieper gravend, dwars door verschillende tijdlagen heen. Want eerst verscheen daar uit de diepte de molachtige bewoonster van dit huis, terugdeinzend voor het licht dat ik meebracht, en vervolgens had ik de sensatie dat ik met het oversteken van de drempel in een ander tijdperk stapte.

Het kost geen enkele moeite je te laten meeslepen in de wonderlijke vertelling over de romantische seksueel hulpverleenster, de wereldvreemde professor in het lichaam van een bouwvakker en de obsessieve, getraumatiseerde moeder met het vogelnestjeshaar. Dat zij in zekere zin karikaturen blijven, hindert hierbij niet. Met zijn eigenzinnige schrijfstijl grijpt De Boer in zijn tweede roman je aandacht: soms wat ouderwets, maar vooral wars van modieus taalgebruik en stilistische conventies. Sferische beschrijvingen van zware, okergele velours gordijnen worden afgewisseld met een gortdroge humor die het boek licht houden: ’t Jagthuys intrigeert en is absurd en onschuldig tegelijk.

Want hoewel Vera bijvoorbeeld als beroep seksuele diensten verleent aan geestelijk gehandicapten, is ze verder op geen enkele manier te omschrijven als ordinaire prostituee. Bij vlagen heeft ze eerder wat weg van een naïef klein meisje, helemaal wanneer ze na de eerste ontmoeting als een blok valt voor de onbeholpen Binnert. Ze wil dan ook graag van Neeltje weten wat haar cliënt mankeert. Neeltje:

Al vrij snel na zijn geboorte kwamen mijn man en ik erachter dat er iets niet klopte aan het kind. Hij keek raar. En hij deed ook raar.

Dat is alle uitleg die we krijgen, zodat al snel de suggestie wordt gewekt dat het niet Binnert is aan wie iets schort, maar zijn moeder. Sinds het vertrek van Binnerts vader heeft hun moeder-zoonrelatie een ongezond karakter gekregen: Neeltje sluit in de verhouding met haar zoon de buitenwereld volledig buiten, en verliest daarbij zijn geestelijke en lichamelijke gezondheid uit het oog. Wonderbaarlijk genoeg is ze zich wél bewust van zijn mannelijke behoeftes. Het wordt griezelig wanneer je leest dat ze hem aanvankelijk best zelf een handje wilde helpen. Gelukkig besluit ze de taak uiteindelijk uit te besteden, maar niet zonder de nodige voorbereiding:

‘En nog maar een paar dagen geleden, bij wijze van misleidende prelude op het jeugdige lichaam van Vera, had ze zich uitgekleed en met een passer haar binnenste aan hem getoond en uitgelegd waar het kietelde – maar daar lag wat haar betreft dan ook echt de grens. Een moeder kon ook té dichtbij komen.’

Je kunt je afvragen waarom Binnert dit alles zo gedwee toelaat. Hij kijkt immers TV, hij leest boeken en is bovendien intelligent genoeg om zich te realiseren wat hij mist. Ook de isolerende muren die Neeltje rondom het tweekoppige gezin heeft opgetrokken, roepen vragen op. Hoe komen ze eigenlijk rond? En heeft jeugdzorg nooit aan de bel getrokken? Praktische bezwaren waar De Boer liever snel overheen stapt, en als lezer laat je je verleiden hetzelfde te doen.

Dit zou kunnen resulteren in een vederlichte roman, zo ver is ’t Jagthuys verwijderd van de alledaagse realiteit. Gelukkig voegt de thematiek de nodige zwaarte toe. De manier waarop Binnert zich vastklampt aan zijn moeder en daarna aan Vera, is haast Freudiaans te noemen. Dat Vera Neeltje direct haar moederrol wil ontnemen na de eerste ontmoeting met Binnert is ook erg verontrustend. En wanneer ze zich realiseert dat Binnert zijn moeder nooit zal loslaten, vindt ze daar een rigoureuze oplossing voor.

De twee vrouwen blijven in hun zorgfunctie met bijbehorende bezittingsdrang enigszins eendimensionaal. Toch wordt het nergens hinderlijk – karakterontwikkeling is niet het belangrijkst in deze plotgedreven roman en de ongebruikelijke stijl en vorm maken dit meer dan goed. Volgens het principe ‘eerlijk delen’ krijgen Binnert, Vera en Neeltje bijvoorbeeld in de verschillende hoofdstukken ieder afwisselend het vertelperspectief, waardoor iedere kant van het verhaal democratisch wordt belicht. Desondanks wordt nergens te veel uitgelegd, en blijft het ongekunsteld – Merijn de Boer komt ermee weg door zijn sterke verbeeldingskracht. ’t Jagthuys een uniek en overtuigend liefdesverhaal.


Elske Jacobs woont en werkt in Nijmegen, waar ze Algemene Cultuurwetenschappen en Europese Letterkunde heeft gestudeerd. Ze is gek op kunst en boeken, maar ook op strips en animatiefilms, en wil schrijven over alles wat ze mooi vindt. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s