Dat is de lucht, en dit ben ik

Door: Francine Maessen

In Onder de mensen, de nieuwe roman van Mathijs Deen, proberen Wil en Jan uit alle macht hun eenzaamheid op te heffen door gezelschap te zoeken bij elkaar. Rake omschrijvingen en een bijna documentaire-achtige stijl brengen het platteland fenomenaal tot leven.

 

“Jan is dus alleen, maar daar is niet alles mee gezegd. Hij is, denkt hij, ook de enige die zich er mee bezig houdt dat hij alleen is.”
(p. 57)

Jan is een boerenzoon die na het overlijden van zijn ouders niemand meer heeft. Hij plaatst een contactadvertentie: ‘Boerenzoon zoekt vrouw. Woont alleen. 80 ha.’ (p. 10) Wil is op zoek naar een nieuw leven, een simpel leven, ver weg van alles wat ze kent, en neemt intrek bij Jan in een niet nader genoemde plaats in het noorden van het land. De relatie die tussen hen ontstaat, kenmerkt zich door conflict. Wil en Jan zijn als water en vuur. Hun karakterverschillen merk je bijvoorbeeld aan hoe ze de omgeving ervaren. Wil is onder de indruk van het ruige landschap en houdt ervan op de dijk te lopen om de zee te zien. Als ze Jan vraagt naar zijn ervaring van de omgeving antwoordt hij slechts met: “Water en modder.”(p. 14)

Deen gunt zijn karakters echter ook ruimte voor ontwikkeling. Wil en Jan groeien steeds meer naar elkaar toe, maar leren ook hun verschillen accepteren. Beiden leren ze zich open te stellen. Wil komt tot rust door het landschap en het ritme. Jan leert zich beter uiten: “Weet je wanneer ik me tevreden voel? Als ik naar die lucht kijk en denk: dat is de lucht, en dit ben ik.” (p. 97)

Ondanks veel aandacht voor de omgeving, komt in Onder de mensen het plot snel op gang. De rake omschrijvingen maken echter dat dit nooit tot een overdaad aan informatie leidt: Deen weet met een minimum aan woorden exact de juiste sfeer op te roepen en kan dan door met de rest van het verhaal. De omschrijvingen worden  afgewisseld met redelijk veel dialoog. Het verhaal blijft op die manier in balans en leest daardoor als een trein.

In de uitwerking van het eenzaamheidsmotief zoekt Deen de oorzaak niet alleen op het platteland. Voor Jan geldt inderdaad dat hij vrij afgelegen woont, maar Wil voelde zich niet thuis en daardoor eenzaam in de drukke Randstad. Voor haar is contact met één persoon juist de oplossing. Meer contact leidt niet altijd tot minder eenzaamheid: juist bezoekjes aan het dorp, als Wil de argwanende blikken van de dorpsbewoners ervaart, versterken het eenzame gevoel. Jan herkent dit – de andere vrouwen in zijn familie kwamen ook allemaal van buiten het platteland: “Drie Omslag Onder de mensengeneraties al trouwden mijn vaders vrouwen van elders. Je moet weten dat het die vrouwen niet goed is vergaan.” Maar hij vervolgt deze waarschuwing met: “Toch vraag ik jou nu hier te blijven.” (p. 113)

Mathijs Deen – Onder de mensen
De Bezige Bij
ISBN 9789400407428 – € 19,99


Francine Maessen (1993) studeert Film- en literatuurwetenschap aan de universiteit van Leiden en woont in Oegstgeest. Ze heeft een voorkeur voor oude boeken, bijzondere uitgaven en klassieke literatuur. Lees meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s