Een kijkgat door de muur

Door: Eva van den Boogaard

Het is misschien wel een van de minst charmante onderwerpen om kunst over te maken: het leven in een verzorgingstehuis. We weten allemaal dat we ouder worden, maar de gedachte aan een eenzaam bestaan op een kamer in een flat terwijl we fysiek aftakelen, is nu niet bepaald aantrekkelijk. We schuiven het idee voor ons uit: het is vast nog lang niet zo ver.

Desondanks besloot auteur Willem Claassen drie weken vrijwillig in een verzorgingstehuis te leven. Daar deed hij alles wat de ouderen ook doen en observeerde hij wat er gebeurde. Ondertussen werd hij bezocht door singer-songwriter Down in Norway (Juliet van de Voort) en maakte zij liedjes bij zijn avontuur. Dit experiment resulteerde in Sommige bomen houden hun blad langer vast dan andere, een soort luisterboek dat wordt vergezeld door een ‘zine’, een klein vierkant boekje met tekst en beeld van Jelko Arts zoals dat ook wel in cd-hoezen te vinden is. Deze onorthodoxe vorm maakt het in eerste instantie moeilijk om de vinger te leggen op het materiaal dat de lezer/luisteraar tot zijn beschikking heeft. Is het een boek, een tijdschrift, een cd, een luisterboek, een strip of een dichtbundel?

In het boekje wisselen de verhalen van Claassen en de songteksten van Down in Norway elkaar af. In eerste instantie lezen de songteksten als gedichten: ‘wie hier eet, wie hier leeft/ je ademt door de maaltijden heen/ en je hebt geen idee/ wanneer de laatste komt/ je wacht hier tot je afvalt/ weg valt, af bent.’ Ze schetsen een wat tragische sfeer. Ondanks de aardige teksten en het mooie pianospel is het even wennen aan de stem van de zangeres. De zang is ongepolijst en daar moet je als luisteraar van houden.

De tragiek wordt gerelativeerd door de verhalen over Claassens tijd in het tehuis die een wat meer nuchtere insteek hebben. Zo blijkt dat Claassen drie bewoners aardig heeft leren kennen: Trudie, Els en Bernard. Hij maakt geen goede binnenkomer als hij tijdens de eerste middagmaaltijd op een lege stoel gaat zitten die klaarblijkelijk van de overleden geliefde van Els is.

‘Ik ben Bernard.’ ‘O, en ik ben Trudie,’ zegt de vrouw tegenover me. Ze geeft me nog een slap handje. ‘Je zit op de plek van de man die vorige week is begraven, maar dat maakt niet uit,’ zegt Bernard. ‘Dat had ik al gezegd,’ zegt Trudie. ‘Die man mopperde altijd op het eten, maar verder was hij prima gezelschap.’ De mensen aan de andere tafels kijken telkens onze kant op. Een nieuw gezicht, op de plek van een dode.

Claassen beschrijft hoe hij met Bernard gaat boogschieten en hoe serieus Els het spelletje kienen neemt: het is bijna belangrijker dan het feit dat haar geliefde overleden is. De beschreven trivialiteiten maken dat de lezer het verzorgingstehuis steeds beter voor zich ziet. Op Claassens laatste dag komt hij later naar de eetzaal. Zijn tafelgenoten hebben zijn plek bezet gehouden. Trudie vertelt trots tijdens het eten hoe ze op pad gaat met haar scootmobiel. Er ontstaat bijna ruzie als Els Trudie verwijt dat ze haar de ogen uitsteekt: niet iedereen kan zo ver meer de deur uit. Dan grijpt Bernard in. Hij vraagt of de dames geen ruzie willen maken. Het is immers de laatste dag dat Stilleven aanwezig is. De bewoners hebben Claassen een bijnaam gegeven, omdat hij zo weinig praat, maar er wel altijd bij is en de gebeurtenissen gadeslaat.

Hoewel het charmant is dat dit kunstwerk niet meteen in een categorie te plaatsen is, heeft deze experimentele keuze ook nadelen. Zo is het voor de lezer/luisteraar misschien niet meteen duidelijk waar hij moet beginnen: bij het lezen van het boekje, bij het luisteren van de liedjes? Omdat de volgorde van de audiobestanden verschilt van de volgorde in het boekje en niet alle teksten in het boekje zijn afgedrukt, is het even zoeken.

Het thema maakt echter een hoop goed. Door de anekdotes word je als lezer even in een heel andere wereld gezogen die we misschien niet altijd even graag willen leren kennen, maar die we waarschijnlijk toch ooit onder ogen moeten gaan zien. De verhalen van ouderen blijven vaak verstopt achter de muren van tehuizen, waar hun wereld heel erg klein geworden is. Sommige bomen houden hun blad langer vast dan andere is als een kijkgat door die muur; Omslag sommige bomeneen blik in de wondere wereld van de ouderen; een poëtisch verslag van het leven in een verzorgingstehuis.

Willem Claassen, Down in Norway – Sommige bomen houden hun blad langer vast dan andere
Literair productiehuis Wintertuin
ISBN 9789079571390, € 7,-


Eva van den Boogaard (1990) studeerde literatuurwetenschap in Nijmegen. Tijdens haar studie begon ze met het schrijven van proza en won ze de recensiewedstrijd van de faculteit letteren. Inmiddels werkt ze als docent Nederlands op de Hogeschool Arnhem Nijmegen bij de opleiding fiscaal recht. Omdat ze niet alleen maar bezig wil zijn met arresten en andere jurisprudentie, verdiept ze zich naast haar werk nog steeds in cultuur en literatuur. Lees hier meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s