Beklemmende ruimtes

Door: Alek Dabrowski

Marek Šindelka is een jonge Tsjechische schrijver, en erg populair in zijn thuisland. Zijn boek Anna in kaart gebracht werd vertaald door Edgar de Bruin en prachtig uitgegeven door Das Mag. Eind september komt Šindelka naar Nederland, en is hij te zien op onder meer Geen Daden Maar Woorden Festival.

Anna in kaart gebracht is een merkwaardig, maar verrassend boek. Ik dacht een roman in handen te hebben, maar na een paar hoofdstukken besefte ik dat het een verhalenbundel was. Na het uitlezen van de tien verhalen twijfelde ik nog steeds. Eigenlijk doet het er niet toe: op doeltreffende wijze zet Šindelka je voortdurend op het verkeerde been.

In alle hoofdstukken komen mensen voor die elkaar vreselijk in de weg zitten. Zo raakt een man in een treincoupé geobsedeerd door een meisje. Elke beweging van haar levert een nieuwe ergernis op, totdat het meisje hem een tijdschrift aanbiedt om te lezen. Ergernis slaat om in verliefdheid. Nieuwe mensen die de treincoupé binnenkomen ondergaan dezelfde geïrriteerdheid: iedere beweging of geluid in de coupé kan tot een explosie leiden. Šindelka bouwt in een paar pagina’s de spanning heel mooi op.

Een ander verhaal gaat over een stel dat op vakantie is. Beurtelings nemen de man en de vrouw de rol van verteller op zich. Beiden zijn totaal uitgekeken op deze relatie, zien de ander als zielig of hulpeloos, maar spreken dit niet uit. Ze kunnen elkaar fysiek nauwelijks verdragen. Toch raakt het meisje zwanger.

Na het lezen van zo’n verhaal verlang je naar wat frisse lucht. Veel verhalen van Šindelka spelen zich af in kleine ruimtes, te kleine ruimtes. Je zou naar buiten willen, maar de karakters houden hun verstoorde relaties binnen in stand. Je leest erover, staat erbij en kijkt ernaar. Blij word je er niet van, maar Šindelka weet het wel prachtig op te schrijven.

In het titelverhaal wordt het personage Anna nauwkeurig omschreven, te beginnen met haar geboorte: ‘Je komst op deze wereld was een ramp.’ Haar ouders en achtergrond worden beschreven, haar jeugd, maar ook haar linkermondhoek en haar lage bloeddruk. Anna zelf komt niet aan het woord in dit verhaal. Het zijn wel haar gebaren en geluiden die ergernis opwekken. Dit past in het thema van het hele boek, en het is hoe Šindelka menselijk gedrag typeert.

Je zag dat zelfs minieme gebaren totale afkeur voor iemand kunnen wekken. Je hoefde maar een beetje te zondigen  tegen het beeld dat de anderen van je hadden of ze begonnen je meteen te haten. Een nette, stille en verlegen jongen die iedereen aardig vond omdat je op hem je gevoel – of medelijden – kon richten hoefde maar iets onverwachts te doen, gaan dansen op een feestje, op de verkeerde toon over zichzelf te praten, te luidruchtig te worden, of te intiem, of de verleider gaan spelen en hij werd onmiddellijk weerzinwekkend.

Anna en een aantal andere personages komen terug in andere hoofdstukken. Zo legt Šindelka het verband tussen de verhalen. Je ziet iemand vanuit een andere invalshoek, soms alleen maar kort in het voorbijgaan. Al met al vormt zijn boek geen afgerond geheel, maar dat lijkt ook niet de bedoeling te zijn geweest.

In het hoofdstuk ‘Onroerend goed’ voert de verteller een felle monoloog tegen Anna. Hij bekritiseert de huidige samenleving, de digitale wereld, de amusementsindustrie onder leiding van de Entertainer, etc.

We hebben ontzettend behoefte aan verhalen, we kunnen niet meer zonder… Maar het is allemaal een leugen Anna, we zien onszelf verkeerd. Al die verhalen geven geen inzicht in het verleden, ze geven slechts inzicht in Google.

Zijn betoog eindigt met de verzuchting: ‘Anna, soms verlang ik terug naar de werkelijkheid. Soms verlang ik terug naar jou.’

Het thema escapisme, bijvoorbeeld in de digitale wereld of in games, en het verlangen naar iets wat echt is, zie je ook terug in de wereld van de Architect – een karakter dat in een paar verhalen opduikt. Zijn eigen huis is een heel persoonlijk ontwerp. Elke ruimte verwijst naar een deel van hemzelf en komt overeen met de afmetingen van zijn lichaamsdelen.

Als er commentaar komt op een van zijn gebouwen, antwoord hij als volgt:

Alle gebouwen in de wijde omgeving van mijn bouwproject zijn slechts kopieën van kopieën. Geen ervan straalt een krachtig idee uit. Geen ervan is werkelijk waardevol. Daar valt niets aan te verpesten.

Later komen er mannen in zijn huis rondsnuffelen. Zij nemen papieren in beslag die hen verdacht voorkomen.

omslag-anna-in-kaart-gebrachtHetzelfde beeld dat de Architect geeft van zijn gebouw geeft Marek Šindelka in deze verrassende bundel van mensen. Het zijn slechts kopieën: je weet dat authenticiteit feitelijk niet mogelijk is. In te krappe ruimtes proberen mensen om te gaan met dit dilemma. Het lukt hen niet goed.

Anna in kaart gebracht – Marek Šindelka
Vertaald door Edgar de Bruin
Das Mag Uitgevers
ISBN 978 90 824 1064 8, €19,95


Dit artikel verscheen ook op de blog Uitgelezen Boeken van Alek Dabrowski. Alek is werkzaam bij Bibliotheek Rotterdam en verzorgt wekelijks de boekenrubriek De Boekenstroom op Radio Rijnmond. Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s