header-dichters-van-het-nieuwe-millennium

Nuttige doorns

Door: Laurens Tieleman

De poëzie is niet dood. We staan nog lang niet te rouwen aan haar zerk. Leg desnoods bloemen neer voor Lucebert, voor Gorter, voor Vasalis, maar niet voor de poëzie zelf. Integendeel, ze wordt nog kundig in leven gehouden door dichters als Mark Boog, Lieke Marsman en Maarten van der Graaff: de ‘dichters van het nieuwe millennium’.

In 1999 publiceerde Ruben van Gogh Sprong naar de sterren. De laatste generatie dichters van de twintigste eeuw, waarin hij jonge dichters als Ilja Leonard Pfeijffer, Mustafa Stitou en Ingmar Heytze belichtte. Nu de eerste vijftien jaar van deze nieuwe eeuw verstreken zijn, hebben literatuurwetenschappers uit Nederland en Vlaanderen de handen ineengeslagen en de belangrijkste dichters van de eenentwintigste-eeuwse generatie bestudeerd en gebiografeerd. In het recent verschenen Dichters van het nieuwe millennium bespreken ze vakkundig de meest spraakmakende poëten van nu, op voorwaarde dat ze debuteerden in de laatste vijftien jaar.

Dichters van het nieuwe millennium biedt een overzicht van de jonge dichters die op dit moment het literaire spectrum sturen. Per hoofdstuk wordt een korte maar heldere biografie voorafgegaan door een gedicht dat de stijl van de betreffende dichter naar voren brengt en ook toont hoe origineel de hedendaagse poëzie kan zijn. Metrum, vorm en rijm worden in die moderne poëzie vaak volledig losgelaten. Een leuk voorbeeld hiervan is ‘Vuurdoorn me’ van Annemarie Estor:

Wikkeme?
Kamilleme… BraveHendrikme maar.

[…]

Lisme, krokusme… zonnedauwme, klitme…

– Judaspenningme, guichelheilme, lookzonderlookme–

Bolderikme. Vijfvingerkruidme,
aspergeme, engelwortelme, adderwortelme!
Gladdewitbolme… oh, zompzeggeme… hondsdrafme.
WildeBertramme! Beukme ja beukme!

Distelme. Brandnetelme!
Vuurdoorn me!
(pagina 214)

Hoewel het boek een verzameling wetenschappelijke artikelen is, is het geheel uiterst leesbaar. De anekdotes die hier en daar opduiken houden het luchtig. Opmerkelijk is bijvoorbeeld het verhaal van Alfred Schaffer, die toen zijn naam eens verkeerd gespeld werd als ‘Albert Schaffer’ een nieuwe persona creëerde rond dit figuur. Albert Schaffer kreeg een eigen leven om uiteindelijk te sterven, zoals een moderne ‘luitenant Kijé’.

‘Albert, Albert Schaffer. Hij ging in Afrika wonen en na een paar jaar was hij daar ook kwijt. […]Het schijnt dat ie naar Tanzania is vertrokken en zich bij een terreurbeweging heeft aangesloten. Drugs, drank, wapenhandel, zoiets, beetje vaag verhaal.’
‘Klinkt als een grote klootzaak. Had ie kinderen?’

(In memoriam Albert Schaffer. Gesprek, Tirade, jaargang 55, nummer 2. Pagina 21)

Zowel leek als kenner krijgt een uitgebreid buffet aan dichters voor zijn kiezen. Smaken verschillen en zo ook literaire voorkeuren. Dichters van het nieuwe millennium laat zien dat de hedendaagse Nederlandstalige poëzie bijzonder gevarieerd is en biedt liefhebbers van filosofische diepgang alswel lezers met een voorkeur voor alledaagse thematiek de kans een dichter te ontdekken die bij hem of haar past. Zo zijn niet alle Vlamingen bekend met de vorige Nederlandse Dichter des vaderlands Ramsey Nasr, de wisecracking maatschappijcriticus (‘Ik wou dat ik twee burgers was (dan kon ik samenleven)’), en in Nederland is er eveneens nog een onaangeboord publiek voor de Antwerpse stadsdichteres Maud Vanhauwaert − die voor het televisieprogramma Iedereen beroemd haar aandoenlijke versregels op straat declameert tegen nietsvermoedende voorbijgangers, wat tot komische situaties leidt.

Ontdek ook de filosofische poëzie van Mark Boog en Maarten van der Graaff, die beiden een nieuwe kijk op de realiteit werpen in een soms minder eenvoudig, maar intrigerend taalgebruik. Een voorbeeld van Boogs metafysische visie:

Wat kan: dat wij aan de geschiedenis ontkomen,
door vergeten te worden, ernaast te geraken, zeer stil te blijven,
om, van voor via langs naar achter de geschiedenis, in (welja) niets

Onszelf onverloren terug te vinden, slechts ogenschijnlijk wanhopig.
(pagina 42)

Ze dichten in de stijl van Hans Faverey en ook met Gerrit Kouwenaars poëzie zijn enige parallellen te trekken. Van der Graaff doorbreekt deze ook weer, door op andere momenten juist opvallend concreet te worden en te verwijzen naar bestaande personen en plaatsen.  Een ander aanstormend talent is ‘wonderkind’ Lieke Marsman, de dichteres die stream of consciousness in haar gedichten verwerkt en een vreemde kijk op het alledaagse creëert. En ook de postuum ontdekte Jeroen Mettes verdient het om bekend te worden bij een groter publiek. In navolging van de Amerikaanse L=A=N=G=U=A=G=E poets schreef hij een epos voor de eenentwintigste eeuw dat hij N30 noemde. Mettes was een eenmans-avantgardestroming die in zijn (prozaïsche) poëzie de leegte van de consumptiemaatschappij en reclame afwijst, zoals ook David Foster Wallace dat deed.

De samenstellers van Dichters van het nieuwe millennium presenteren een breed scala aan hedendaagse dichters, waaronder ook enkelen die niet onverdeeld positief ontvangen zijn. Delphine Lecompte, bijvoorbeeld, won inderdaad de C. Buddingh’-prijs met haar debuutbundel (hoewel de concurrentie volgens critici niet noemenswaardig was dat jaar), maar de laatste jaren kreeg ze bijna niets dan commentaar op haar eeuwige ik-gedichten. Zo noemde Philip Hoorne het geheel ‘onbeschamelijk potsierlijk’ en Piet Gerbrandy, die over de eerste bundel nog wel enigszins te spreken was, noemde haar werk later ‘pretentieloze raaskalpoëzie’. Ook een dichteres als Vrouwkje Tuinman, die volgens deze bundel geen grote bekendheid geniet, krijgt naar verhouding te veel aandacht. En waarom ontbreken veelgeprezen debutanten als Kira Wuck of Marieke Rijneveld? Zij hebben beiden nog maar één poëziebundel op hun naam staan, maar deze getalenteerde en gelauwerde dichters behoren zonder twijfel tot de grootste beloftes voor de toekomst.

Dichters van het nieuwe millennium is zeer handzaam voor lezers die meer te weten willen komen over een bepaalde dichter, onder meer door de diepgaande biografieën. De gedichten voorafgaand aan de biografieën lijken echter niet altijd gelukkig gekozen. Zo hebben van der Graaff of Vanhauwaert een schitterend oeuvre te bieden waaraan de inleidende gedichten geen recht doen.

Zou Lucas Hüsgen mij leuk vinden?
Dat zou heerlijk zijn. Zou
Lucas Hüsgen wel eens aan mij denken wanneer hij niet in slaap komt?

Facebook is heerlijk.
Ontevredenheid ongemak zelfhaat onbehagen anti-
burgerlijkheid zijn hartstikke mega-heerlijk.
Jeroen Mettes is een mysterie
Zou Geert Buelens mij leuk vinden?
Dat zou heerlijk zijn.
Als Geert Buelens ziet dat ik iets ga zeggen over Jeroen Mettes,
zou hij dan denken: hij? Gaat hij iets over Jeroen Mettes
zeggen? Wat weet hij daarover te vertellen?
[…]
Geert Buelens, vind je mij leuk?
Lucas Hüsgen, vind je mij leuk?

(pagina 274)

Hoewel de herhaling van het woord ‘heerlijk’ hier een komisch effect heeft, is het gedicht verder gevuld met te veel trivialiteiten. Veel van Maarten van der Graaffs gedichten maken grote impact door hun distinctieve stijl en woordkeuze, maar dit voorbeeld doet daaraan geen recht. Het is zonde om zijn oeuvre te reduceren tot dit ene gedicht.

Voor de lezers die zo nu en dan eens langs de poëzieplank van de boekhandel lopen is Dichters van het nieuwe millennium een minder geschikt naslagwerk. Voor hen zou een bloemlezing met enkel moderne dichters de leeslust effectiever aanwakkeren. Desalniettemin bevestigt deze bundel dat de poëzie voorlopig nog niet dood is en dat ze door zal blijven groeien in nieuwe generaties. Frank O’Hara zei over hedendaagse poëzie het volgende:

I dislike a great deal of contemporary poetry – all of the past you read is usually quite great – but it is a useful thorn to have in one’s side.

Wie het zwaar valt de klassieken los te laten en zich ertoe te zetten hedendaagse dichters te ontdekken, is de bundel een prima introductie. En gun de nieuwe generatie dichters die kans, want ze hebben ons omslag-dichters-van-het-nieuwe-millenniumongetwijfeld nog een hoop te bieden deze nieuwe eeuw, dit nieuwe millennium.

 

Jeroen Dera, Sarah Posman en Kila van der Starre (red.) – Dichters van het Nieuwe Millennium
Uitgeverij Vantilt
ISBN 9789460042669, €19,95


Laurens Tieleman (1996) studeert Film- en literatuurwetenschap en Italiaans aan de Universiteit Leiden. Zijn literaire voorliefdes zijn moderne poëzie, absurdistisch toneel en familie-epen. Daarnaast is hij zeer geïnteresseerd in de Nobelprijs voor Literatuur. Lees hier meer artikelen van zijn hand.

Een gedachte over “Nuttige doorns

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s