Tussen liefde en waanzin

Door: Leen Verheyen

In Orewoet, de debuutroman van Emy Koopman, is het hoofdpersonage opvallend afwezig. Drie perspectieven op het leven van Lucas Brandmeester maken pijnlijk duidelijk hoe weinig we van elkaar weten.

 Wanneer kunstenaar Lucas Brandmeester overlijdt, schudt deze gebeurtenis het leven van Agatha May en haar puberzoon Alex door elkaar. Alex ontdekt pas op de begrafenis dat Lucas zijn vader was en start een hopeloze zoektocht naar wie zijn vader geweest is. Een krantenartikel, zijn moeders dagboeken en gesprekken met Lucas’ beste vriend Dirk dienen daarbij als puzzelstukken. Maar het beschikbare bronmateriaal blijkt niet altijd even betrouwbaar.

In de loop van dit onderzoek krijgt de lezer enige voorsprong op Alex. We kruipen immers ook in de hoofden van Dirk en Agatha May en krijgen zicht op de gebeurtenissen die zich enkele decennia eerder hebben voorgedaan en op de driehoeksverhouding tussen Dirk, Agatha May en Lucas. Die moeilijke verhouding wordt gekarakteriseerd door het Middelnederlandse woord orewoet dat Dirk in een brief aan Agatha May ter sprake brengt:

Liefde die grenst aan waanzin, heen en weer geslingerd tussen hoop en wanhoop. Orewoet is hét woord van de dertiende-eeuwse mystiek, met haar onstuimige drang naar Liefde. Waar het woord precies vandaan komt weet niemand, al wordt gefluisterd dat het te maken heeft met een dierenziekte, veroorzaakt door een insectenbeet in het oor, hondsdolheid wellicht. Hoe dan ook, het is een magnifiek woord, niet? (p. 68-69)

Hoe complex de relatie tussen liefde en waanzin is, wordt mooi weergegeven door de verschillende perspectieven die we tijdens het lezen van  Orewoet aangereikt krijgen. Agatha May valt als jonge twintiger als een blok voor Lucas en moet vaststellen dat ze daardoor dingen doet en voelt die ze eigenlijk niet wil. Dirk gaat in diezelfde periode nietsontziend te werk wanneer hij probeert Agatha Mays liefde te winnen en daarbij krijgt de manier waarop hij de wereld naar zijn hand probeert te zetten pathologische trekken. Lucas is dan weer een vrouwenmagneet en dat lijkt in zekere mate samen te hangen met het mysterie dat rond hem hangt: Lucas balanceert als kunstenaar op de grens van genialiteit en waanzin, en is een zwijgzame figuur van wie niemand precies weet wat er in hem omgaat.

Het is in Orewoet dus niet enkel Alex die een poging doet een beeld van zijn vader te reconstrueren. Zelfs de mensen die dachten dicht bij Lucas te staan, gaan twijfelen over hoe goed ze hem uiteindelijk kenden. Zo vertelt Dirk hoe geschrokken hij was toen hij hoorde van Lucas’ opname in een psychiatrische instelling:

Ik had hem altijd gezien als buitengewoon, niet als abnormaal. Hij had zo zijn buien, zijn fratsen, maar ook die had ik eigenlijk altijd bewonderenswaardig gevonden. (…) Plotsklaps werd zijn zwijgen getormenteerd in plaats van diepzinnig, zijn enthousiasme buitensporig in plaats van levenslustig. De duivel mocht weten wat er allemaal in dat hoofd omging terwijl hij zijn mond hield, of juist als hij honderduit praatte. (p. 97)

Maar ook de andere personages blijven, hoe dicht ze ook bij elkaar staan, in grote mate vreemden voor elkaar. Agatha May heeft haar zoon nooit iets verteld over de periode waarin ze Lucas kende, waardoor Alex moet vaststellen dat ook zijn moeder grotendeels een onbekende is. Agatha May heeft op haar beurt geen idee wat er in het hoofd van Alex omgaat. Wanneer Alex uiteindelijk geheel ontspoort, krijgt ze geen vat op wat dit proces precies in gang heeft gezet: zijn de gebeurtenissen van de afgelopen tijd Alex te veel geworden, of heeft hij Lucas’ waanzin in zijn genen?

Orewoet is een intelligent gecomponeerde en gelaagde roman die de lezer mee op sleeptouw neemt in de persoonlijke zoektochten van de verschillende personages. Omdat we de pubergedachten van Alex op een misschien net iets te literaire manier gepresenteerd krijgen, lijkt de vertelling vanuit de eerste persoon aanvankelijk een tikje artificieel, maar dat gevoel ebt snel weg wanneer het verhaal eenmaal op gang komt. De verschillende verhaallijnen zijn zodanig met elkaar verweven dat de lezer misschien wel een helderder beeld van de situatie krijgt dan de personages, maar op cruciale punten toch in twijfel achterblijft. De inzet van verschillende perspectieven confronteert de lezer op die manier niet alleen met de vraag of we anderen echt kunnen kennen, maar net zo goed met het literaire spel zelf. Orewoet illustreert perfect hoe onze toegang tot een verhaal Omslag Orewoet.jpgaltijd bepaald wordt door de manier waarop dit verhaal aan ons als lezer wordt gepresenteerd. Dat maakt Orewoet tot een rijke vertelling die uitnodigt tot verdere reflectie.

 

Emy Koopman – Orewoet
Uitgeverij Prometheus
ISBN 9789044628630, €19,95


Leen Verheyen is filosofe en schrijfster. Ze is als aspirant van het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek – Vlaanderen verbonden aan het Centrum voor Europese Filosofie van de Universiteit Antwerpen waar ze onderzoek doet naar de manier waarop literaire fictie onze blik op de wereld vormgeeft. Daarnaast schrijft ze theaterteksten, poëzie en proza. Haar kortverhaal Sebastiaan werd opgenomen in de bloemlezing Print is dead. Nieuwe schrijvers uit Vlaanderen. Lees hier meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s