header-plantrekkers

‘Ik ben een plantrekker, Wimme.’

Door: Jorrit Maes

Tegen het einde van De plantrekkers, het romandebuut van Heleen Debruyne, verwondert het hoofdpersonage Willem zich over de desastreuze acties van zijn broer en vraagt hij zich af of hij zijn broer nog wel kent: ‘Sinds [Willem] met drie vrouwen op nog geen driehonderd vierkante meter woonde, vreesde hij dat niemand echt te kennen viel, de mensen die je dagelijkse leven bevolken misschien nog wel het minst.’ Het is een observatie tekenend voor deze roman, waarin het onvermogen tot communicatie, vooroordelen en eenzaamheid belangrijke thema’s zijn.

Willem is een ietwat sullige IT’er. Hij heeft zijn zaakjes op orde, maar worstelt met zijn gebrek aan assertiviteit en vraagt zich af of er niet meer uit zijn leven te halen valt. Zeker als hij zijn leven vergelijkt met dat van zijn broer Lionel, een succesvolle zakenman. Willem weet echter niet dat Lionel wanhopig zijn imago probeert hoog te houden zodat hij zijn Russische vriendin Sofiya het leven kan blijven bieden waar zij van houdt. Sofiya heeft de wereld bereisd en haar goede leven in Italië opgegeven om met Lionel af te reizen naar Roeselare. Als Lionel en zij een feestje geven ontmoet Willem Mariella, een Italiaanse vriendin van Sofiya, en samen brengen zij de nacht door – een positieve wending in het leven van Willem, zo lijkt het. Mariella ziet Willem na die nacht als een goed alternatief voor haar werkeloze en uitzichtloze leventje in Italië. Toch kan zij het niet laten om een gepassioneerde affaire te beginnen met Max, een Amerikaanse basketballer die zijn carrière heeft voortgezet in Roeselare en op zoek is naar menselijk contact en genegenheid. Wanneer door Lionels toedoen Sofiya en haar bezoekende moeder ook nog eens genoodzaakt zijn om bij Willem en Mariella in te trekken, lijken de gevolgen niet te overzien.

Elk van deze vijf personages heeft een eigen vertelperspectief in De plantrekkers. Dit geeft het verhaal veel diepgang: ze krijgen de ruimte om zich te ontwikkelen en de situatie wordt van verschillende kanten belicht. Zo is Willem de ochtend nadat hij en Mariella de nacht hebben doorgebracht behoorlijk content met zichzelf als minnaar en verbaasd over zijn eigen spontaniteit. Hij maakt hij zich vooral druk over wat voor ontbijt hij Mariella moet voorschotelen. Mariella daarentegen is een tikkeltje teleurgesteld over de saaie en degelijke seks van de avond ervoor en ze vraagt zich af hoe ze haar gevoelens hierover nou het beste kan interpreteren. Het verschil in beleving creëert een komisch contrast en laat zien hoe multi-interpretabel bepaalde situaties kunnen zijn.

Lionel ziet zichzelf bijvoorbeeld als een uitstekende zakenman, die te allen tijde de touwtjes in handen heeft. Zoals hij tegen Willem zegt: ‘Ik ben een plantrekker, Wimme.’ In werkelijkheid is Lionel zo wanhopig dat hij goedgelovig en al gokkend uit zijn financiële misère probeert te komen en daarmee ook zijn familie met zich meetrekt in een uitzichtloze situatie. Deze zelfoverschatting en insulaire kijk op de wereld heeft gevolgen voor hoe de personages elkaar zien. Sofiya wordt voornamelijk beschreven als een sexy Russische trophy wife. Pas op het einde van het verhaal komt zij zelf aan het woord en worden haar handelingen en gevoelens in context geplaatst. Zo blijkt er steevast een groot verschil tussen zelfbeeld, vooroordelen van anderen en de realiteit. Debruyne laat op een nauwgezette manier haar verhaal ontvouwen en de relaties tussen de personages worden steeds complexer, tot ze escaleren. Hierdoor laat De plantrekkers op een tragische manier zien hoe moeilijk communicatie is en wat er allemaal tussen mensen in kan komen staan, waardoor ware toenadering schijnbaar onmogelijk wordt.

De vijf hoofdpersonen zijn allen bang voor eenzaamheid en mislukking. Deze angst zorgt ervoor dat zij vaak impulsief en destructief handelen. Max, de Amerikaanse basketballer, is ook eenzaam en probeert daaraan te ontkomen. Hij bedenkt zich tijdens het winkelen:

Hij voelde zich haast verdwijnen in het decor, de glimmende, veelkleurige etalage van de globale voedingsindustrie, het desoriënteerde hem […] Aan de kassa naast de zijne zag hij de grijze, aardige man met zijn aankopen een secure constructie op de rolband bouwen. Hij knikte de starend Max toe, kort maar welwillend. Hij kon iets zeggen, de uren ongemak van gisteren wegspoelen met een sociaal succesje. […] Hij ademde in, kon geen enkele aanhef van een gesprek bedenken, glimlachte dan maar scheef en te strak.

De eenzaamheid die hier zo prachtig wordt beschreven, verdwijnt compleet als hij Mariella ontmoet bij een Nederlandse taalcursus. Vol overgave en impulsiviteit storten beiden zich op hun affaire. Max hoopt hiermee zijn sociale isolement op te heffen. Mariella is geconflicteerd over hun affaire. Ze ziet Max als een welkome en gepassioneerde tegenhanger van Willem, maar durft de veiligheid en zekerheid die Willem biedt niet zomaar op te geven. Zodoende blijven zij, en dit geldt ook voor de andere personages in het boek, verstoken van daadwerkelijk contact. De beste intenties worden verkeerd begrepen en men kiest uiteindelijk toch voor zijn eigen weg. Ironisch wordt het wanneer de grijze, aardige man in het citaat Willem blijkt te zijn.

Heleen Debruyne presenteert een mozaïek aan stemmen met veel humor en rake observaties. Hoewel de hoofdpersonen veel domme en tragische beslissingen nemen, wordt hun handelen op een overtuigende maar luchtige manier verklaard. Ze gebruikt humor om hun menselijkheid en impulsiviteit te illustreren en schrijft in een heldere stijl met een verrassend vocabulaire. Elke schrijver die ‘weggedeemsterd’ in haar verhaal gebruikt mag worden geprezen. In combinatie met een sterke narratief en invoelbare plantrekkerspersonages maakt dit van De plantrekkers een geslaagd en geraffineerd boek over vooroordelen, menselijk handelen en eenzaamheid. Het heeft een bitterzoet einde waar, ondanks de eenzaamheid en de moeizame communicatie, een fragiele surrogaatfamilie ontstaat – al groeit er onder het rustige oppervlak onvermijdelijk nieuwe chaos en onvrede.


De plantrekkers 
– Heleen Debruyne
Uitgeverij De Bezige Bij
ISBN: 9789023496281, € 19,99


Jorrit Maes behaalde masterdiploma’s in Engelse literatuur en American Studies. Hij leeft voor boeken, films en muziek, al mag de werkelijkheid er ook zijn. Hij verlangt merkwaardig vaak naar slagroomtaart. Lees meer artikelen van Jorrit.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s