‘Opmerkzaamheid wordt onderschat’

Door: Tim Taveirne ♦ Foto: Michiel Hendryckx

Hans Bogaert schreef met Echo een bijzondere debuutroman. Hij toont zich een groot stilist, die zonder oogkleppen naar de wereld kijkt. Hoofdpersonage Viktor Roscam vlucht aan het eind van de jaren tachtig naar West-Berlijn. Een kwarteeuw later staat hij op het punt om door te breken als viroloog. Jeroen Olyslaegers waarschuwde ons al op de boekpresentatie: ‘Deze schrijver is een gevaarlijk man. Zijn boek is geen proefschrift, geen eenmalig ideetje.’

Het is een koude middag in Antwerpen, een misverstand wijst ons de weg naar koffiebar en boekhandel Buchbar. We zitten aan de lange, houten tafel op het terras. Mijn bandopnemer krijgt het zwaar te verduren. Ons gesprek speelt zich af tegen een achtergrond van stadsgeluiden; kinderen, auto’s, ambulances. Hans Bogaert (1987) zit er rustig bij. Of het leven als schrijver hem bevalt? ‘Er is eigenlijk niets veranderd. Ik nam een jaar vrij om Echo te voltooien. Nu werk ik weer, dat is het enige verschil.’

Heb je dat jaar nodig gehad om Echo te kunnen schrijven?
‘Ik was er natuurlijk al langer mee bezig. Maar tijdens de eindstrijd wilde ik me volledig aan het boek wijden, zonder onderbrekingen. Het kost te veel tijd en energie om het verhaal telkens opnieuw op te pikken. Wanneer je een jaar vrijaf neemt om te schrijven, ga je toch enige discipline aan de dag leggen. Ik probeerde elke dag te schrijven. Dat was nu eenmaal de keuze die ik had gemaakt.’

Zou je bij een tweede boek opnieuw zo te werk gaan?
‘Ik wil vooral afwachten. Ik vind het fijn om een job te hebben die financiële zekerheid biedt (Bogaert werkt voor Behoud de Begeerte, kunstencentrum voor literatuur, red.). Dat zorgt ervoor dat ik niet verplicht ben te schrijven. Ik doe het wanneer ik wil. Misschien ben ik nu gedisciplineerder, slaag ik er beter in om mijn job te combineren met schrijven. Er is een plan voor een tweede boek maar het moet rijpen.’

Bij Behoud de Begeerte houd je je vanaf de zijlijn bezig met literatuur. Dat is nog iets anders dan zelf een plek opeisen in het landschap. Is er een moment geweest waarop je wist dat je moest schrijven?
‘Het schrijverschap is me overkomen. Ik kwam op een vrij toevallige manier in contact met uitgeverij De Bezige Bij. De redacteurs lazen een deel van mijn verhaal en na enkele gesprekken tekende ik mijn debuutcontract. Ik geloof dat ik zonder die houvast nu nog niet gedebuteerd zou zijn. Ik had het vooruitzicht nodig uitgegeven te worden. Sommige mensen vinden het voldoende om voor zichzelf te schrijven. Ik heb een publiek nodig en hou de lezers ook indachtig tijdens het schrijfproces.’

Op welke manier?
‘Wanneer ik schrijf, kijkt er altijd iemand mee over mijn schouder. Een fictief iemand. Zo blijft het verhaal niet alleen bij mezelf. Ik wil de lezer uitdagen, iets overbrengen.’

Is dat evengoed geen vloek, voortdurend bezig te zijn met de potentiële lezer?
‘Literatuur is een medium, het dient ertoe iets te communiceren. Zo eenvoudig is het. Als je alleen voor jezelf schrijft, waartoe leidt dat dan? Dat wil niet zeggen dat je niet over jezelf kan schrijven. Maar je moet de wereld binnenhalen. Een boek schrijven getuigt toch van een zekere arrogantie. Je voegt enkele centimeters toe aan een grote en rijke geschiedenis, terwijl niemand daarop wacht of naar vroeg.’

In tegenstelling tot vele andere Vlaamse debutanten en schrijvers, koos je voor een setting buíten het kleine Vlaanderen. Je zet alle deuren wagenwijd open, belicht een stuk geschiedenis. Heb je dat bewust opgezocht?
‘Jazeker. Veel Vlaamse boeken en televisieseries spelen zich af in een dorp, onder de Vlaamse kerktoren. Dat houdt de Vlaamse bescheidenheid in stand. Maar het krijgt ook iets karikaturaals wanneer je die kneuterigheid in kaart brengt. Je kunt hiervoor kiezen, maar dan moet je straf uit de hoek komen. Ik wilde iets anders maken. Niet zozeer als statement, eerder omdat het boek dat vroeg. Iemand vertelde me een verhaal over de val van de Muur. Een man ontmoette in Berlijn een vrouw en op 9 november 1989 zouden ze de avond thuis doorbrengen. Met z’n tweeën op de bank, gordijnen dicht, telefoon van de haak. Die avond veranderde de wereld. Toen ik dat hoorde, wist ik welk verhaal ik wou vertellen.’

Je studeerde zelf ook in Berlijn, aan de Freie Universität. Maar het is zinloos te zoeken naar parallellen tussen Viktor en Hans?
‘De media kicken op het échte verhaal achter elk boek. Veel mensen gaan op zoek naar herkenbaarheid. Weet je, ik wil boeken lezen die me iets anders vertellen dan wat ik ken. Ik hoef niet zozeer mijn eigen blik bevestigd te zien. Ik heb met Echo geen boek geschreven over mijn eigen omgeving. Dat leek me niet interessant. Maar ik schrijf natuurlijk wel over zaken die erg leefden toen ik heel jong was, en die dus op een of andere manier deel uitmaken van mijn bewustzijn. Dat vind ik een interessante periode; je was er al maar hebt geen bewuste herinneringen. Ze noemen dat ook weleens infantiele amnesie. Ik wilde daarnaar op zoek gaan, die tijd reconstrueren. Een soort taxidermie van wat ik ben vergeten.’

Je zoekt de grens op tussen fictie en realiteit.
‘Het wetenschapsluik in het boek is een zeker een spel tussen fictie en non-fictie. Echo is fictie, maar alles wat Viktor Roscam onderzoekt is wetenschappelijk onderbouwd. Hij wil een evolutie ontketenen in de strijd tegen chronische ziektes. Ik wil dat de lezer zich afvraagt waar die grens ligt.’

Echo lijkt een boek waar een duidelijk plan aan is voorafgegaan.
‘Ja. Maar ik heb dat plan ook losgelaten en ben daar heel blij om. Anders werd het boek misschien te berekend. Ik wilde niet alles op voorhand uitdenken. Weet je, ik vond het erg spannend om te schrijven. Ik geloof dat de lezer dat ook merkt. Het is een combinatie van beredeneerd en intuïtief werk. Je moet weten waar je naartoe wil, tot er iets beters op je pad komt. Je moet naar je eigen verhaal luisteren.’

 Je zoekt steeds naar de mooiste, meest treffende formulering. Ik moest sommige zinnen vijf keer herlezen. Een recensent vroeg zich af of ‘precies redactioneel vijl- en schaafwerk zijn nut had kunnen afwerpen’.
‘Het is niet de opdracht van een redactie om alles te reduceren, dit is mijn eigen stem. Ik schrijf nu eenmaal zoals ik schrijf. De redacteurs hebben ontzettend goed werk verricht: ze hebben zaken gesuggereerd en het was aan mij om er iets mee te doen. Op basis waarvan kan je stellen dat er preciezer redactiewerk nodig was? Ik zou geen enkele zin schrappen. Er is een vreemde tendens aan de gang: ambitie wordt afgestraft. Je gooit alle kaarten op tafel en hebt meteen de debutantenziekte. Maar de kracht van het debuut ligt er net in iets anders te willen doen. Ik schrijf geen korte, karige zinnen, dat is zo. Maar we moeten niet vies zijn van de inspanning om een zin twee of drie keer te herlezen.’

We hoeven het er niet over te hebben, maar je bent opgegroeid met een schrijvende vader (Gie Bogaert, red.). Heeft hij een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van jouw schrijverschap?
‘Eigenlijk heeft een leerkracht Nederlands me gestimuleerd om te schrijven. Mijn vader probeerde me vooral aan het lezen te krijgen, wat een moeilijk proces was. Ik vind het moeilijk om aan te wijzen hoe hij me heeft beïnvloed. Ik ben natuurlijk opgegroeid tussen zijn boeken, daar kan ik niet om heen. Nu is hij de eerste lezer van alles wat ik schrijf, en ik van hem.’

Evengoed ging je door hem de literatuur en het schrijven vrezen.
‘Inderdaad. Maar mijn vader en ik zijn het erover eens dat we die dingen gescheiden moeten houden. Ik ben zijn zoon maar schrijf toch andere boeken. We kregen onlangs de vraag om een dubbelinterview te geven. Behalve de bloedband, is er geen enkele reden om dat te doen. Het is louter een anekdote, niet meer.’

Toch is het een aantrekkelijk verhaal: vader en zoon verdienen beiden hun sporen in de literatuur.
‘Het is vooral een verhaal dat zich buiten de boeken afspeelt. Ik vind het stuitend hoe zoiets werkt. Dingen worden pas opgepikt als er een aantrekkelijke backstory is. Ik vind dat heel jammer voor de literatuur. Wanneer Stefan Hertmans te gast is in een televisieshow, wordt hij niet naar zijn boek gevraagd. Nee, dan moet het gaan over zijn vakantiehuisje in Frankrijk.’

Vind je het zelf moeilijk om over je werk te praten?
‘Ik vind het vleiend dat mensen over Echo willen praten. En natuurlijk wil je weten hoe het onthaald wordt. Maar vraag me niet naar verklaringen. Het boek is een afgewerkt product. Alhoewel, product? Ja, het is toch een product. Er staat een streepjescode op.’

Het hoofdpersonage, Viktor Roscam, is op zoek naar betekenis. Hij verricht baanbrekend onderzoek, wil de wereld veranderen. Hij zou een schrijver of kunstenaar kunnen zijn.
‘Het verlangen om iets te bereiken zit in ons ingebakken. Kunstenaars, schrijvers, bankdirecteurs… Er is altijd die hang naar het sublieme, om het romantisch te zeggen. Dat is onze menselijke conditie. Ik wil natuurlijk ook een boek schrijven dat wordt opgemerkt.’

Je bent een schrijver nu.
‘Ja. Ik kan er niet meer onderuit. Zelfs als ik de komende tien jaar niets meer uitgeef, blijf ik een schrijver. Die blik is er nu eenmaal. In die zin ben je een schrijver nog lang voordat je een boek hebt uitgegeven. Je bent opmerkzaam. Opmerkzaamheid is een onderschatte vaardigheid.’

Razend benieuwd geworden naar Echo? We mogen een gratis exemplaar weggeven, mét het kevertje dat het boekomslag siert!

echo-winactieKans maken doe je door de volgende vraag te beantwoorden:

Wat was de locatie van de boekpresentatie waar Jeroen Olyslaegers zijn lovende woorden over Echo uitstortte?

 

Stuur je antwoord vóór zondag 22 januari naar info@passionateplatform.nl, en wie weet ligt dit prachtdebuut binnenkort in jouw brievenbus!


Tim Taveirne (1994) studeert Drama aan KASK/Conservatorium in Gent. Hij schrijft, speelt en maakt theater maar is ook te zien in enkele Vlaamse en Nederlandse kortfilms. Hij bewondert Julian Barnes en Karl Ove Knausgård. Lees meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s