N.a.v. uw bestaan

Door: Laurens Tieleman

Guido Utermarks (1960) vierde bundel Ik kan je alles uitleggen is gevuld met reflexieve poëzie die wat afstandelijk aandoet, gedichten in de vorm van handleidingen voor bijzondere situaties (‘je bent een resultaatgerichte persoonlijkheid’ of ‘in geval van een kristalhelder bewustzijn’). Veel gedichten zijn geschreven vanuit een lyrisch ik-subject of staan juist in de gebiedende wijs, waardoor ze oproepen tot actie:

Gooi alle glazen bollen kapot
verbrand alle heilige boekjes
ontmantel alle bladblazers
voeg suiker toe aan elke tank

 

eet je bord leeg
loop niet op tafel
bedrink u eer gij bezint

(uit: ‘Kans op rust nihil’, pagina 19).

Er bestaat een vreemde tweedeling in Utermarks werk, de gedichten variëren in overtuigingskracht en zijn niet allemaal van hetzelfde hoge niveau. Sommige gedichten zijn erg goed geschreven, bijvoorbeeld het bovenstaande. In zijn poëzie verwerpt de dichter maatschappelijke conventies: Utermark wil rebelleren. In sterke taal en vaak in korte regels die elkaar in hoog tempo opvolgen, verzet hij zich tegen de werkelijkheid die ons opgelegd wordt. Door het gebruik van bekende merknamen, getallen, opsommingen en bekende datums creëert Utermark een verwevenheid met de alledaagse werkelijke wereld in zijn poëzie.

In bepaalde gedichten, echter, blijft de onderliggende gedachte onduidelijk. Zo bestaat het gedicht ‘Niet praten’, afgezien van de titel, slechts uit zesendertig maal die precieze frase. Niet praten lijkt dus nietszeggend: het is moeilijk te herleiden welk effect Utermark precies teweeg heeft willen brengen. Het gedicht ’Visioen’ is een rij van twintig synoniemen en ’Harde capsules Optimix’ is een boodschappenlijst voor in een groot warenhuis. Het gedicht ’Welkom in de babbeltruck’ heeft een mooie titel, maar bevat slechts indrukwekkend grote doch lege woorden en eindigt ook weer in een lijstje:

Hydromotische vermogenswaarden in
piramide van kwaliteitscontroleverlies
betrekking hebbende op totale instituties

 

gechronoliseerde perceptonen induceren
oppervlakkige spanningskrommen binnen
karig gekozen kleurverschillen

[…]

alleen vandaag: 12-Delige Pannenset
5 meter LED-Strip, Alcoholtester,
Messencollectie, Waist Shaper

(pagina 46)

In de derde strofe noemt Utermark dit zelf ‘huisverkooppraatjes’. Het is de bedoeling dat de leegte van jargon en consumptie naar voren komen, maar een sterke kritiek of pointe blijft weg. Het gedicht ontbeert daardoor een zekere structuur en de schrijver laat de sterke taal, die eerder zo in het oog sprong, uiteindelijk los.

Eén ding valt echter nog het meeste op aan Utermarks bundel: het staat boordevol met beeldschone afbeeldingen. De collages, die ongeveer de helft van de bundel beslaan, zijn goed vormgegeven en bieden een extra laag van beleving tijdens het lezen. Het doet denken aan de CoBrA-kunst die Lucebert en soms ook Schierbeek in hun bundels stopten. De collages zijn niet per se verbonden aan bepaalde gedichten, maar wekken ontegenzeggelijk bijzondere leeservaringen op in combinatie met de thematiek in de sterkere gedichten. Wie rebelleren wil, wie onze wereld met een sceptisch oog bekijken wil, wil Utermark lezen.

Onder ogen rust vermoeidheid

Je moet niet moeilijk doen over geld
dat stroomt als vervuild water
uit fabrieken, uit huizen, uit restaurants
uit vermoeide ogen

 

de laatste dagen
zullen de eerste zijn
van een reis door de kringloop
van onze beschaving voor vijftig cent
bij voorkeur achteraf te betalen

 

tegen beter weten in
tegen de wind in fietsen
en spugen op de hand
van god de goochelaar

 

als de opvolgers komen
als de opkopers komen
als de optochten komen

(pagina 34)

omslag-ik-kan-je-alles-uitleggen

 
Guido Utermark – Ik kan je alles uitleggen
Uitgeverij Opwenteling
ISBN 9789063381615, € 14,50

 


Laurens Tieleman (1996) studeert Film- en literatuurwetenschap en Italiaans aan de Universiteit Leiden. Zijn literaire voorliefdes zijn moderne poëzie, absurdistisch toneel en familie-epen. Daarnaast is hij zeer geïnteresseerd in de Nobelprijs voor Literatuur. Lees hier meer artikelen van zijn hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s