Een splinterbom van herinneringen

Door: Leen Verheyen

Wat blijft er nog van iemand over als hij zich zijn eigen leven nog nauwelijks kan herinneren? In Dimitri Leues roman Het Lortchersyndroom doet Marcel Lortcher een niet geheel succesvolle poging het geheugen van zijn dementere vader opnieuw tot leven te wekken. Wat volgt zijn twee fragmentarische levensverhalen en de vraag of het leven wel de moeite waard is om geleefd te worden als we weten dat we het ook weer zullen vergeten.

Hoewel Peer Lortcher zich ooit een gerespecteerd en verdienstelijk componist kon noemen, lijkt hij nog nauwelijks op de man die hij ooit was. Hij is niet langer in staat zijn eigen zoon te herkennen en de zoon herkent op zijn beurt zijn vader nog nauwelijks in de man die hij ziet:

Leeft Peer Lortcher nog? Leef je nog? Als je niet meer weet wie je bent, ben je dan nog wel jezelf? Er leeft iemand in het lichaam van Peer Lortcher. Ben jij dat? Je luistert niet naar de naam Peer. Je herinnert de vrouw van Peer Lortcher niet. Je herkent je zoon niet, die naast je staat. Je herkent mij niet. (p.9)

Op allerlei manieren heeft het wegvallen van zijn geheugen een impact op Peer Lortcher. Hij is niet langer de introverte man die Marcel gekend heeft, maar een ‘flapuit van losse eindjes’. Fantasie neemt de plaats in van verdwenen herinneringen en de door Peer vertelde verhalen blijken meestal totaal verzonnen, hoewel hij ze zelf als reële herinneringen beschouwt. Zelfs voor Marcel blijkt het niet altijd evident om te navigeren tussen de door zijn vader vertelde herinneringen: zijn de verhalen die hij niet kent gegarandeerd verzonnen of geven ze blijk van een verleden dat hem tot dan toe onbekend was?

Marcel begint de dagboeken van zijn vader te lezen en volgt stiekem pianoles met als doel zijn vaders muziek te leren spelen en hem op die manier beter te leren kennen. De dagboeken onthullen echter ook aspecten van zijn vaders leven die Marcel liever niet had geweten en het piano spelen mondt uit in een poging om zijn vader via zijn muziek zijn herinneringen terug te geven. Maar ook dat draait anders uit dan verwacht.

Waar het eerste deel van de roman focust op de verhouding tussen de zoon en de dementerende vader, verdwijnt dit thema in de daaropvolgende hoofdstukken wat naar de achtergrond. Wat we te lezen krijgen, kan waarschijnlijk het best omschreven worden als een splinterbom aan herinneringen: zowel de dagboekfragmenten van Peer als reflecties van Marcel op zijn eigen leven en het leven van zijn vader passeren de revue. Hoewel het enigszins jammer is dat daardoor het omgaan met dementie als thema in een groot deel van het boek naar de achtergrond verdwijnt, laat Leue op die manier wel mooi zien wat er allemaal verloren gaat wanneer we ons leven beginnen te vergeten:

Wij leven een heel leven en dan vergeten we het. Alsof je je levensverhaal op een schoolbord schrijft en alles er gewoon weer af veegt. Spons erover. (73)

Leue maakt in zijn vertelling de interessante keuze om Marcel zowel in de hij- als in de jij-vorm over zijn vader te laten vertellen. Hierdoor kan hij zowel afstand creëren tot de vertelde gebeurtenissen als de intimiteit tussen vader en zoon versterken. Dit zorgt voor variatie in de vertelling en maakt dat het vooral de verhouding tussen vader en zoon is die weet te beklijven.

Het Lortchersyndroom is gebaseerd op een eerder door Leue geschreven theatertekst en Leue weet, net als in veel van zijn andere theaterwerk, een zwaar thema met de nodige lichtheid en humor te benaderen. De woordspelingen en taalkundige observaties bieden het nodige tegengewicht aan de dramatische gebeurtenissen die het leven van de Lortchers kleuren, al werken sommige zinnen uit de tekst waarschijnlijk beter op een podium dan in een boek. Door aan de hand van een verzameling herinneringen in nog geen tweehonderd pagina’s de soms dramatische levensloop van twee personages te schetsen, mist het verhaal op sommige vlakken wat diepgang. Toch biedt Het Lortchersyndroom bij momenten rake beschrijvingen en worden bepaalde ervaringen treffend onder woorden gebracht. Kan je nog gelukkig zijn zonder geheugen? In welke mate maken onze herinneringen ons tot Omslag Lortchersyndroomwie we zijn? Willen we nog verder leven als we weten dat enkel het vergeten ons rest? Die vragen, die door Leue op verschillende momenten in het verhaal onder de aandacht worden gebracht, bieden de lezer in elk geval genoeg stof tot nadenken.

Dimitri Leue – Het Lortchersyndroom
Uitgeverij Manteau
ISBN 9789460415210, € 12,99


Leen Verheyen is filosofe en schrijfster. Ze is als aspirant van het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek – Vlaanderen verbonden aan het Centrum voor Europese Filosofie van de Universiteit Antwerpen waar ze onderzoek doet naar de manier waarop literaire fictie onze blik op de wereld vormgeeft. Daarnaast schrijft ze theaterteksten, poëzie en proza. Haar kortverhaal Sebastiaan werd opgenomen in de bloemlezing Print is dead. Nieuwe schrijvers uit Vlaanderen. Lees hier meer artikelen van haar hand.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s